Separacja

Separacja to instytucja prawna, stanowiąca swoistą alternatywę dla rozwodu, jeżeli małżonkowie uważają, że mogą powrócić do wspólnego pożycia.
Warto także zastanowić się nad separacją, jeżeli sąd nie chce orzec rozwodu ze względu na występowanie przesłanek negatywnych.

Sąd może orzec o rozwodzie, jeśli między małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. W przypadku separacji wystarczy, by rozkład pożycia był zupełny. Wspólne pożycie małżonków, w prawidłowo funkcjonującym małżeństwie, polega na duchowej, fizycznej i gospodarczej więzi małżonków. Istnienie tych więzi umożliwia realizację podstawowych zadań małżeństwa. Gdy wszystkie te więzi uległy zerwaniu, dochodzi do zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego (por. wyrok SN z 22.10.1999 r., III CKN 386/98).

Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa obowiązki małżeńskie, m.in. obowiązek wierności, wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, czy przyczyniania się do utrzymania rodziny. Naruszenie jednego lub nawet kilku obowiązków małżeńskich nie przesądza jeszcze o zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego. Zupełnego rozkładu pożycia nie ma w małżeństwie, w którym co prawda wygasło między małżonkami uczucie i brak jest więzi fizycznych, ale utrzymują jednocześnie więzi ekonomiczne, troszczą się o siebie i wspólnie wychowują małoletnie dzieci.

Separacja – przesłanki pozytywne

Warunkiem separacji jest bowiem wystąpienie zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Nie ma więc przesłanki trwałości rozkładu, jak w przypadku rozwodu. Powoduje to, że sąd orzeknie separację w przypadku, gdy można się spodziewać, że małżonkowie powrócą do wspólnego życia.

Jeżeli występuje przesłanka rozkładu pożycia małżeńskiego to każdy z małżonków może żądać, aby sąd orzekł separację.

Rozkład pożycia małżeńskiego to przesłanka pozytywna. Czym jest? Zacznijmy od pożycia małżeńskiego. Przejawia się ono we wspólnocie duchowej, fizycznej, a także gospodarczej. Rozkład pożycia małżeńskiego staje się zupełny, gdy nie istnieją między małżonkami żadna z tych więzi. Może jednak wystąpić, gdy istnieją jeszcze elementy wspólnoty gospodarczej – np. wspólne zamieszkiwanie. Jeżeli istnieje jeszcze wieź fizyczna i duchowa to nie możemy mówić o zupełnym rozkładzie pożycia.

Z chwilą zawarcia małżeństwa małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia, a także do wzajemnej pomocy i wierności. Są także zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny, którą założyli. Dlatego prawo przewiduje przesłankę zupełnego rozkładu pożycia jako przesłankę pozytywną do orzeczenia przez sąd separacji.

Separacja – przesłanki negatywne

Oprócz przesłanki pozytywnej, której spełnienie jest wymagane, konieczne jest także nie wystąpienie przesłanek negatywnych, by sąd mógł orzec separację.

Pierwszą z nich jest sytuacja, w której miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Chodzi o sprzeczność orzeczenia separacji z dobrem wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Sąd weźmie pod uwagę przede wszystkim relacje każdego z rodziców z dziećmi, ustali w jakim stopniu każde z nich zainteresowane jest i zaangażowane w wychowaniu i rozwoju dzieci.

Drugą przesłanką negatywną jest sytuacja, w której orzeczenie separacja byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Orzeczenie separacji zatem nie jest dopuszczalne w sytuacji, gdy jedno z małżonków jest nieuleczalnie chore, zaś separacja stanowiłaby dla niego rażącą krzywdę (por. wyrok SN z 25.05.1998 r., I CKN 704/97). Choroba małżonka nie tylko nie wywołuje i nie powinna wywoływać rozkładu pożycia małżeńskiego, ale nakłada na drugiego małżonka obowiązek użycia wszelkich środków do przywrócenia choremu małżonkowi zdrowia i zdolności do spełnienia obowiązków małżeńskich (por. wyrok SA w Białymstoku z 06.03.1997 r., I ACa 48/97). Z drugiej strony nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego orzeczenie separacji dlatego, że strony są osobami w podeszłym wieku (por. wyrok SA w Poznaniu z 05.10.2004 r., I ACa 683/04).

Separacja a zgoda drugiego małżonka

Zgoda drugiego małżonka, by sąd mógł orzec separację nie jest wymagana. O orzeczenie przez sąd separacji w odróżnieniu od rozwodu może wystąpić małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia małżeńskiego.

Brak zgody może jednak utrudnić uzyskanie separacji, gdyż sąd może stwierdzić, że zachodzi przesłanka negatywna – sprzeczność orzeczenia separacji z zasadami współżycia społecznego. Sąd może także stwierdzić, że nie występuje przesłanka pozytywna do orzeczenia separacji, a mianowicie zupełny rozkład pożycia.

Podsumowując, zgoda małżonka nie jest wymagana przepisami prawa. W przypadku braku zgody – sąd będzie prowadził odpowiednie postępowanie dowodowe w tym względzie.

Separacja – postępowanie sądowe – kiedy wniosek kiedy pozew

Jeśli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, mogą złożyć zgodny wniosek o orzeczenie separacji. Sąd orzeka wówczas w postępowaniu nieprocesowym. Zgoda małżonków w tym zakresie przejawiać się może zarówno w złożeniu wspólnego wniosku o orzeczenie separacji, jak i złożeniu późniejszego oświadczenia w odpowiedzi na wniosek bądź na rozprawie. Istotne, by ta zgoda została wyrażona w sposób wyraźny. Warunek, by strony nie miały wspólnych małoletnich dzieci, musi być spełniony w chwili orzekania. Małżonkowie, których dzieci w dacie złożenia wniosku są jeszcze małoletnie, narażają się oczywiście na oddalenie wniosku na posiedzeniu niejawnym na podstawie oczywistego braku uprawnienia wnioskodawców. W praktyce oddalenie wniosku z tego powodu będzie zasadne tylko wówczas, gdy do osiągnięcia pełnoletności przez dzieci musi upłynąć dłuższy czas. W przeciwnym razie, jeśli wnioskodawca wniósł apelację na postanowienie oddalające wniosek o separację, to zwykle negatywna przesłanka w postaci małoletniości dzieci odpadnie w chwili zamknięcia rozprawy przed sądem apelacyjnym. Skutkiem tego będzie zaś uwzględnienie apelacji.

W innych okolicznościach, jeśli strony mają wspólne małoletnie dzieci lub drugi z małżonków nie zgadza się na separację, postępowanie toczy się w postępowaniu procesowym według reguł właściwych dla spraw rozwodowych. Małżonek żądający separacji wnosi pozew, podlegający opłacie w kwocie 600 zł (za wniosek w postępowaniu nieprocesowym sąd pobierze z kolei opłatę 100 zł).

Kiedy można żądać separacji?

Gdy występuje zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, który nie musi być trwały, to w takim przypadku możemy żądać orzeczenia przez sąd separacji. Należy pamiętać o tym, by nie występowały przesłanki negatywne, które mogą nam utrudnić uzyskanie orzeczenia o separacji.

Separacja – skutki

Orzeczenie separacji pociąga dla małżonków skutki takie jak w przypadku orzeczenia rozwodu, choć z pewnymi różnicami. Najważniejsza różnica sprowadza się do dalszego trwania małżeństwa. Małżonkowie pozostający w separacji nie mogą więc zawrzeć nowego związku małżeńskiego. Nie mogą też powrócić do nazwiska, jakie nosili przed zawarciem małżeństwa, co mogliby uczynić – w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku – w przypadku rozwodu.

Względy słuszności mogą przesądzać o dalszym istnieniu między małżonkami wzajemnej pomocy, zarówno materialnej, jak i duchowej. Mogą też przesądzać o realizacji obowiązku alimentacyjnego między małżonkami. O ile sąd rozpoznający sprawę o separację obligatoryjnie orzeka o alimentach na rzecz wspólnych małoletnich dzieci, o tyle realizacja obowiązku alimentacyjnego między małżonkami zależy właśnie od względów słuszności. Choroba i niepełnosprawność małżonka pozostającego w separacji uznana powinna być za okoliczność objętą względami słuszności (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29.09.2010 r., II SA/Bd 797/10).

Orzeczenie separacji wywołuje skutki także w prawie spadkowym. W razie śmierci jednego z małżonków pozostających w separacji, współmałżonek zostaje wyłączony od dziedziczenia z ustawy.

Na skutek separacji ustają też małżeńskie obowiązki wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy (choć nie zawsze) i wierności oraz współdziałania dla dobra założonej przez siebie rodziny i przyczyniania się do zaspokajania jej potrzeb.

Separacja – pełnomocnik

Do postępowania o orzeczenie separacji, podobnie jak do postępowania w sprawie o rozwód, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego bądź adwokata. Pełnomocnik sporządzi pozew/wniosek w odpowiedniej formie i treści oraz będzie reagował na sytuacje mające miejsce podczas rozprawy na sali sądowej. Warto skorzystać z pomocy pełnomocnika również dlatego, że jest to osoba oceniająca wyłącznie fakty, nie zaangażowana w sprawę w sposób emocjonalny.

 

Radca prawny

Alicja Kaszta

tel. 608 436 324

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *