Ubezwłasnowolnienie – podstawowe informacje

Ubezwłasnowolnienie to inaczej całkowite albo częściowe pozbawienie danej osoby możliwości działania ze skutkiem prawnym. Ma na celu ochronę interesu osobistego lub majątkowego osoby fizycznej. Stosowane jest dla dobra tej osoby.
Podstawową przesłanką ubezwłasnowolnienia, jest niemożność kierowania swoim, postępowaniem przez osobę, której wniosek ma dotyczyć. W szczególności jest to brak kontaktu z otoczeniem jak również brak zdolności intelektualnej oceny swojej sytuacji.

Ubezwłasnowolniona częściowo może zostać osoba pełnoletnia z powodu choroby psychicznej lub innych psychicznych zaburzeń (szczególnie pijaństwa lub narkomanii), albo niedorozwoju umysłowego, jeżeli potrzebuje pomocy przy prowadzeniu swych spraw, ale jej stan nie uzasadnia całkowitego ubezwłasnowolnienia. Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może dokonywać czynności prawnych samodzielnie (jeśli nie powodują po jej stronie powstania zobowiązania, ani nie doprowadzają do rozporządzenia istniejącym prawem majątkowym tej osoby). Dla części czynności wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego (rodzica albo kuratora).

Ubezwłasnowolniona całkowicie może zostać osoba, która ukończyła trzynaście lat, jeżeli nie jest w stanie pokierować swoim postępowaniem z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innych zaburzeń psychicznych. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie może dokonywać jedynie czynności w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego. Pozostałych czynności w jej imieniu może dokonać tylko opiekun.

dependent-826327_1280

Sprawy o ubezwłasnowolnienie rozpoznają Sądy Okręgowe na wniosek osoby zainteresowanej.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić:
– małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,
– jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo,
– jej przedstawiciel ustawowy (przykładowo przedstawicielem ustawowym dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską są jego rodzice).

Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy prawa prócz wnioskodawcy:
– osoba, której dotyczy wniosek,
– jej przedstawiciel ustawowy,
– małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora.

Od wniosku o ubezwłasnowolnienie należy uiścić opłatę w kwocie 40 zł. Dodatkowym kosztem postępowania jest opłata za opinię biegłego sądowego, która jest niejako obligatoryjna w tym postępowaniu.

Przygotowując się do złożenia wniosku, należy skompletować odpowiednie dokumenty: skrócony odpis aktu urodzenia uczestnika, dodatkowo jeśli uczestnik pozostaje w związku małżeńskim, należy załączyć odpis skrócony aktu małżeństwa uczestnika oraz wskazać imię, nazwisko i adres zamieszkania małżonka, a jeżeli uczestnik jest wdową/wdowcem, to wówczas należy załączyć odpis skrócony aktu zgonu małżonka. Należy także załączyć odpis aktu stanu cywilnego, z którego wynika stopień pokrewieństwa wnioskodawcy z osobą, która ma być ubezwłasnowolniona (akt małżeństwa w przypadku gdy wniosek składa żona/mąż, akt urodzenia wnioskodawcy, gdy wniosek składa dziecko).

Sąd Okręgowy po uprawomocnieniu się orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym przesyła odpis postanowienia do właściwego Sądu Rejonowego. Sąd Rejonowy po otrzymaniu zawiadomienia, wszczyna postępowania w przedmiocie ustanowienia opiekuna.
Opiekun sprawuje pieczę nad osobą ubezwłasnowolnioną i zarządza jej majątkiem. We wszystkich ważniejszych sprawach (przekraczających zakres zwykłego zarządu), opiekun musi uzyskać zgodę sądu opiekuńczego -art. 156 Kodeksu rodzinnego.
Zadaniem opiekuna jest przede wszystkim zapewnienie ubezwłasnowolnionemu środków utrzymania (opiekun nie jest zobowiązany do dostarczania ich osobiście, ale powinien np. wystąpić w imieniu ubezwłasnowolnionego o rentę), zarząd majątkiem ubezwłasnowolnionego, zapewnienie mu właściwej opieki lekarskiej lub pielęgniarskiej, zadbanie aby nie zagrażał sobie i innym. W razie potrzeby opiekun może starać się o umieszczenie osoby powierzonej jego pieczy w szpitalu lub domu pomocy. Najistotniejszym obowiązkiem opiekuna jest reprezentowanie osoby pozostającej pod jego opieką przy dokonywaniu czynności prawnych.

Ubezwłasnowolnienie podlega obligatoryjnemu uchyleniu, gdy ustały przyczyny jego ustanowienia (art. 559 § 1 k.p.c.).

Czytaj więcej

przeszkody małżeństwo

Małżeństwo – co stoi na przeszkodzie?

W polskim systemie prawa ustawodawca przewidział niektóre sytuacje, które uniemożliwiają zawarcie małżeństwa, są to tzw. przeszkody. Przeszkoda, to pewne określone cechy osobiste i okoliczności rzeczowe, które nie pozwalają osobom nimi obarczonym na ważne zawarcie małżeństwa, dotyczą one bezpośrednio danej osoby.

  1. Przeszkoda wieku. 

    Zgodnie z art.10 KRO małżeństwo może być zawarte jedynie przez osoby, które ukończyły osiemnaście lat. Istnieje jeden wyłom od powyższej zasady, mianowicie kobieta po ukończeniu szesnastu lat może zawrzeć ważne małżeństwo, pod warunkiem, że sąd opiekuńczy na to zezwoli ze względu na ważne powody i po ustaleniu, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.

  2. Przesłanka ubezwłasnowolnienia.

    Zgodnie z art. 11 § 1 KRO nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie. Natomiast przesłankami uzasadniającymi całkowite ubezwłasnowolnienie są: choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy albo innego rodzaju zaburzenia psychiczne w szczególności pijaństwo lub narkomania powodujące, że osoba nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Nie stanowi natomiast przeszkody do zawarcia małżeństwa ubezwłasnowolnienie częściowe.

  3. Przesłanka choroby psychicznej. 

    W myśl art. 12 § 1 KRO nie można zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa.

  4. Przeszkoda bigamii. 

    Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim. Przeszkoda ta jest konsekwencją zasady monogamii, która obowiązuje w polskim systemie prawa. Należy zauważyć, że dodatkowo bigamia stanowi przestępstwo w myśl przepisów Kodeksu karnego (art. 206 k.k.).

  5. Przeszkoda pokrewieństwa. 

    Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej.

  6. Przeszkoda powinowactwa. 

    Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa powinowaci w linii prostej. Powinowactwo jest węzłem łączącym jednego małżonka z krewnymi drugiego małżonka. Jest to węzeł wyłącznie prawny, nie zaś biologiczny i istnieje nawet po rozwodzie między małżonkami.

  7. Przeszkoda przysposobienia.

    Nie mogą ze sobą zawrzeć małżeństwa przysposabiający i przysposobiony. Przeszkoda ta obejmuje jedynie osobę przysposobionego i przysposabiającego, co w konsekwencji oznacza, że nie dotyczy przysposobionego i jego krewnych z przysposobienia.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 25 lutego 1964r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964r. Nr 9, poz. 59 ze zm.).

Czytaj więcej