Pozew o rozwód

Często otrzymujemy pytania – jak napisać pozew o rozwód. Albo prośby o wysłanie ‚wzoru’ pozwu o rozwód. Wychodząc naprzód Państwa prośbom sporządzamy dokładny opis, w jaki sposób samemu rozpocząć postępowanie o rozwód.

Informacje ogólne

Postępowanie o rozwód wszczyna się poprzez złożenie do odpowiedniego sądu pozwu rozwodowego. Pozew może złożyć każdy z małżonków. Bez znaczenia dla dalszego postępowania oraz treści wyroku pozostaje, który z nich pierwszy złożył pozew oraz bez znaczenia jest, który występuje jako ‚powód’ a który jako ‚pozwany’. Pozew należy złożyć do wydziału cywilnego Sądu Okręgowego właściwego dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli przynajmniej jedno z nich nadal tam przebywa. Jeśli brak takiej podstawy, wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeśli nie można ustalić miejsca zamieszkania strony pozwanej, pozew wnosi się do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania powoda.

Treść pozwu o rozwód

Pozew o rozwód musi mieć formę pisemną. W pierwszej części należy wpisać miejsce i datę sporządzenia pozwu, oznaczyć sąd, do którego jest on kierowany oraz wskazać strony:
– powoda – osoba składająca pozew rozwodowy
– pozwanego – osoba, przeciwko której składany jest pozew

Należy podać następujące dane Stron:
– imiona i nazwiska
– numery PESEL
– miejsca zamieszkania

Tytuł

Należy wyraźnie zatytułować pismo. Wskazać, że jest to np. „Pozew o rozwód”, „Pozew o rozwód bez orzekania o winie”, „Pozew o rozwód z orzekaniem o winie”. W dalszej części należy sformułować swoje roszczenia i je uzasadnić popierając odpowiednimi dowodami.

Pozew bez orzekania o winie

Wnosząc pozew o rozwód, powód powinien przede wszystkim określić, czy domaga się, aby sąd wskazał, który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia, bądź też aby sąd odstąpił od orzekania o winie.

Pozew z orzekaniem o winie

Rozwód może być orzeczony z winy męża, żony lub z winy obu stron. Jeśli w pozwie nie będzie wniosku o zaniechanie orzekania o winie sąd ma obowiązek orzec, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Ustalenie winy wiąże się z koniecznością przeprowadzenia postępowania dowodowego, przesłuchania świadków oraz oceną postaw i zachowań małżonków w czasie trwania związku.

Zmiana wniosku w toku rozprawy

Jeśli w pozwie rozwodowym zostanie określone, że rozwód ma być bez orzekania o winie, wniosek o zaniechanie orzekania o winie można cofnąć w każdej chwili do momentu prawomocnego wyroku rozwodowego. Oznacza to, że cofnięcie tego wniosku dopuszczalne jest nawet w postępowaniu apelacyjnym.

O czym jeszcze oprócz winy decyduje Sąd orzekający rozwód?

Wspólne małoletnie dzieci
Zgodnie z art. 58 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w wyroku orzekającym rozwód sąd zobowiązany jest rozstrzygnąć o całości spraw rodziny. Dlatego, jeśli małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci, w pozwie rozwodowym powinny znaleźć się odpowiednie wnioski dotyczące:
– władzy rodzicielskiej nad dzieckiem lub dziećmi obojga małżonków
– kontaktów z dzieckiem lub dziećmi
– alimentów, czyli kwoty w jakiej każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka
– miejsca zamieszkania dziecka
Jeśli małżonkowie przebywają we wspólnym mieszkaniu, w pozwie o rozwód powinien znaleźć się wniosek o uregulowanie sposobu korzystania z tego mieszkania zarówno w trakcie trwania sprawy rozwodowej jak i po rozwodzie.

Alimenty na byłego małżonka

Bardzo ważnym, a jednocześnie często pomijanym elementem pozwu jest wniosek o alimenty od drugiego małżonka na swoją rzecz. Żądanie tych alimentów może skierować małżonek, który nie jest wyłącznie winny rozkładu pożycia i znajdujący się w niedostatku. Oznacza to, że wniosek o takie alimenty można złożyć wtedy, gdy sytuacja materialna powoda po rozwodzie ulegnie pogorszeniu. W praktyce występuje to najczęściej w sytuacji dużych dysproporcji w zarobkach małżonków lub gdy jedno z małżonków nie pracowało zawodowo, tylko zajmowało się domem i dziećmi.

Wniosek o podział majątku

W pozwie rozwodowym można zawrzeć wniosek o podział majątku wspólnego. Sąd dokona podziału tego majątku na tym etapie, pod warunkiem, że nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym. Jeżeli propozycje, co do podziału majątku są zgodne, Sąd uwzględni je i będzie o nich orzekał w postępowaniu rozwodowym. Jednak, jeżeli postępowanie dotyczące kwestii finansowych pomiędzy małżonkami będzie miało wpływ na wydłużenie sprawy rozwodowej (propozycje będą odmienne i sporne), podział majątku trzeba będzie przeprowadzić w odrębnej sprawie.

Uzasadnienie

Roszczenia zawarte w pozwie trzeba właściwie uzasadnić. Należy wyjaśnić dlaczego doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego i wykazać, że pomiędzy małżonkami nie ma już więzi emocjonalnej, fizycznej czy ekonomicznej.

Dowody

Dowodami na potwierdzenie okoliczności wskazanych w pozwie mogą być: zeznania małżonków, zeznania świadków oraz dokumenty.
Jeśli na sprawie rozwodowej mają być przesłuchani świadkowie, w pozwie należy podać ich imiona i nazwiska oraz aktualne adresy zamieszkania. Ponadto należy wskazać, na jaką okoliczność będą oni zeznawali i jakie fakty mogą potwierdzić swoimi zeznaniami.

Załączniki

– odpis skrócony aktu małżeństwa
– odpisy skrócone aktów urodzenia małoletnich dzieci
– zaświadczenia o zarobkach
– jeśli powód wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych, do oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, należy dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację majątkową powoda, np. zaświadczenie o zarobkach, dokumenty potwierdzające wysokość comiesięcznych zobowiązań majątkowych
– odpis pozwu wraz z załącznikami
– wszelkie dokumenty potwierdzające fakty podane w pozwie
– potwierdzenie uiszczenia opłaty od pozwu

Podpis

Osoba składająca pozew musi go podpisać.

Ilość egzemplarzy

Pozew należy złożyć w dwóch egzemplarzach oraz dołączyć do niego załączniki. Jeden egzemplarz pozwu i załączników zostaje w sądzie, a drugi sąd wraz z załącznikami doręcza pozwanemu.

Opłata od pozwu o rozwód

Składany pozew musi być opłacony. Opłata od pozwu wynosi 600 zł. Jeżeli strona nie posiada środków finansowych na jej poniesienie, w treści pozwu powinna zawrzeć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz do pozwu dołączyć formularz – oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym.

Pełnomocnik

Przed wniesieniem pozwu warto skorzystać z pomocy radcy prawnego albo adwokata, który sprawdzi treść pozwu. Jeżeli postępowanie rozwodowe jest skomplikowane bądź w sprawie występuje spór co do wspólnych małoletnich dzieci, warto skorzystać z pomocy radcy prawnego.

Czytaj więcej

Czy i kiedy sąd może oddalić powództwo o rozwód?

Zgodnie z art. 56 k.r.o., każdy z małżonków może żądać orzeczenia przez Sąd rozwodu, jeśli nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Można żądać orzeczenia rozwodu w sytuacji, gdy między małżonkami nastąpi zerwanie wszelkich więzi emocjonalnych, fizycznych i gospodarczych. Pomimo spełnienia wymienionych wyżej przesłanek, Sąd może oddalić pozew o rozwód.

Możliwe są dwie sytuacje, ze względu na które Sąd może odmówić udzielenia rozwodu małżonkom.

Pierwszy przypadek dotyczy sytuacji, gdy małżonek pozwany o rozwód dowiódł, iż zaistniały rozkład pożycia jest spowodowany wyłączną winą składającego pozew i nie zgadza się na rozwód np. z przyczyn religijnych i światopoglądowych.

Drugi przypadek dotyczy okoliczności, gdy ze względu na orzeczenie rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci stron. Przesłanka ta jest związana z zagwarantowaniem dziecku prawa do prawidłowego rozwoju fizycznego i duchowego. Niemniej jednak wychowywanie małoletniego w atmosferze ciągłego konflikt rodzicielskiego jest samo w sobie destrukcyjne dla jego sfery psychicznej. Problem tkwi zatem nie w samym rozwodzie rodziców, lecz w ich konflikcie, który może przybrać na sile w trakcie postępowania sądowego i w ten sposób zagrozić dobru dziecka.

promise-2749751_960_720

Zatem, przy spełnieniu wskazanych powyżej przesłanek, brak zgody współmałżonka na rozwód, pomimo niewątpliwego ustania jakichkolwiek więzi łączących strony, może skutecznie uniemożliwić rozwiązanie małżeństwa. Czy jednak oddalenie powództwa o rozwód, w sytuacji gdy jeden z małżonków pozostaje w faktycznym pożyciu z inną osobą, a ponadto posiada z tego nieformalnego związku potomstwo nie narusza podstawowych praw człowieka, w szczególności do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności), a także prawa do zawarcia małżeństwa (art. 12 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) mimo, iż jest dopuszczalne w świetle prawa polskiego?

Kwestia ta stała się przedmiotem rozważań Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w sprawie Babiarz vs. Polska. W wyroku z dnia 10 stycznia 2017 r. Trybunał wydał wyrok, w którym stwierdził, że odmowa udzielenia rozwodu przez polskie sądy nie narusza art. 8 i 12 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, które to przepisy nie mogą być interpretowane jako przyznanie jednostkom prawa do rozwodu. Co istotne, powyższe rozstrzygnięcie nie zapadło jednogłośnie, a większością pięciu głosów za w stosunku do dwóch głosów przeciwnych.

W zgłoszonych zdaniach odrębnych podnoszono w szczególności, że z istotą małżeństwa, rozumianego jako dobrowolny związek kobiety i mężczyzny, kłóci się odmawianie jednej ze stron rozwodu w sytuacji, gdy nie ma po jej stronie woli pozostawania w tym związku. Prawo do własnego wyboru dotyczącego małżeństwa jest nieodłącznym prawem związanym z wolnością jednostki. Co więcej, poprzez odmowę rozwodu państwo polskie nadmiernie wpływa nie tylko na prawa skarżącego (powoda), ale ogranicza nowemu partnerowi i narodzonym z tego związku dzieciom prawo do życia w rodzinie. W zdaniu odrębnym podkreślono, iż w Polsce sytuacja związków partnerskich nie jest uregulowana prawnie, a co zatem idzie osoby wspólnie żyjące nie mają prawa wspólnie rozliczać się z fiskusem, ubezpieczyć swojego niepracującego partnera, dziedziczyć na podstawie ustawy, a także ubiegać się o prawo do renty rodzinnej lub alimentów. Nie spełnia zatem zasady proporcjonalności, , w ocenie zgłaszającego zdanie odrębne sędziego Sajo, sytuacja, w której ww. praw pozbawia się osoby wspólnie żyjące, narażając je na społeczne napiętnowanie, a to tylko z powodu ochrony moralności oraz życia rodzinnego. Jest paradoksem, że pod pozorem ochrony życia rodzinnego de facto odmawia się tego prawa innej osobie. Ponadto wskazywano, iż koniecznym warunkiem do zawarcia związku małżeńskiego jest uzyskanie rozwodu i w tym właśnie sensie polskie prawo rozwodowe narusza art. 12 Konwencji.

Mimo, iż Trybunał nie uznał skargi za zasadną, tym niemniej uzasadnienie zgłoszonego zdania odrębnego wskazuje na ewolucję poglądów jurysprudencji w tym zakresie. Być może za dziesięć czy dwadzieścia lat rozstrzygnięcie sprawy o podobnym stanie faktycznym zakończy się wydaniem odmiennego wyroku. Do tego czasu pozostaje jedynie pamiętać, że wyrok oddalający powództwo o rozwód nie stwarza przeszkody do ponownego wytoczenia powództwa przez którąkolwiek ze stron.

Czytaj więcej

Co wybrać – separację bądź rozwód? – Co właściwie oznacza separacja?

Separacja może stanowić alternatywę dla małżonków, którzy z różnych powodów np. religijnych, rodzinnych nie chcą orzeczenia rozwodu. Skutki separacji poza ustaniem małżeństwa są zbliżone do skutków rozwodu.
Separacja polega na sądowym uregulowaniu faktycznego rozłączenia małżonków, bez rozwiązywania związku małżeńskiego. Separacja może być rozwiązaniem tymczasowym służącym pogodzeniu się małżonków, może również stanowić etap przejściowy przed wystąpieniem z pozwem o rozwód.

Sąd może orzec separację, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Sąd Najwyższy stwierdził jednak, że gdy przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, rozkład pożycia może być mimo to uznany za zupełny, jeśli utrzymanie elementów więzi gospodarczej (np. wspólnego mieszkania) wywołane zostało szczególnymi okolicznościami (Uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1955 r. I CO. 5/55).
Uzyskać separację jest więc łatwiej niż rozwód, bowiem do jej otrzymania konieczne jest udowodnienie tylko jednej przesłanki, tj. zupełnego rozkładu pożycia między małżonkami (w przypadku rozwodu trzeba jeszcze udowodnić, że rozkład pożycia ma charakter trwały). W przeciwieństwie do rozwodu z żądaniem separacji może wystąpić również małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia.

hands-1246170_1280

Orzeczenie separacji może zostać orzeczone na zgodny wniosek małżonków (wniosek o separację) lub w procesie (pozew o separację).

1/ Separacja na zgodny wniosek małżonków

W sytuacji, gdy małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków. Wówczas sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym. Właściwy do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy. Opłata sądowa od wniosku o separację wynosi 100 zł.
Orzekając separację na podstawie zgodnego żądania małżonków sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia. W tym przypadku następują skutki takie same, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

2/ Separacja w procesie

Jeśli nie ma zgodnego wniosku małżonków albo posiadają oni małoletnie dzieci sprawa o separację jest rozpoznawana w procesie. Postępowanie jest podobne jak w sprawach rozwodowych. Wyłącznie właściwy do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy. Opłata sądowa od pozwu o separację wynosi 600 zł. Opłata tożsama jest z opłatą, jaką należy uiścić za pozew o rozwód.
Sąd może zaniechać orzeczenia o winie tylko na zgodne żądanie małżonków. Gdy zgody małżonków nie ma – Sąd ustala winę.

Skutki orzeczenia separacji to:

– powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej
– małżonek w separacji nie dziedziczy po zmarłym małżonku,
– wpisanie wzmianki o separacji do aktu małżeństwa
– uchylenie domniemania, że dziecko urodzone przez żonę pozostającą w separacji jest dzieckiem męża

Orzekając separację sąd – tak samo jak przy rozwodzie – reguluje takie kwestie jak:

– ustalenie winy rozkładu pożycia
– ustalenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron
– ustalenie wysokości świadczeń alimentacyjnych na rzecz wspólnych małoletnich dzieci

W przypadku orzeczenia separacji małżonek nie ma możliwości powrotu do poprzedniego nazwiska, ani nie może zawrzeć nowego związku małżeńskiego.

Istotnym jest, że pomimo orzeczenia separacji zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 23.04.2008r. II FSK 373/07 małżonkowie nadal pozostają zakwalifikowani do I grupy podatkowej.

Radca prawny
Alicja Kaszta
tel.: 608 436 324

Czytaj więcej

Odpowiedź na pozew o rozwód

Sprawa o rozwód rozpoczyna się od wniesienia do sądu pozwu przez powoda. Pozew musi zostać opłacony i złożony w dwóch egzemplarzach wraz z załącznikami (również w dwóch kompletach). Jeżeli pozew spełnia wymogi formalne, to Sąd doręcza stronie przeciwnej (pozwanemu) odpis pozwu.

odp

Pozwany po otrzymaniu pozwu powinien podjąć decyzję odnośnie swojego stanowiska w sprawie. Pozwany może:
– podjąć obronę przeciwko powództwu. Obrona pozwanego może polegać na zaprzeczeniu twierdzeniom powoda lub zgłoszeniu odpowiednich zarzutów,
– uznać roszczenia pozwu. Pozwany uznając powództwo (w całości lub w części) wyraża zgodę na wydanie wyroku zgodnego z żądaniem powoda,
– zachować się biernie. Bierne zachowanie się pozwanego, przejawiające się w niestawiennictwie na rozprawie bądź – pomimo stawienia się – niebranie w niej udziału – będzie uzasadniać wydanie przez Sąd wyroku zaocznego. W sprawach małżeńskich oraz w sprawach między rodzicami i dziećmi niestawiennictwo strony, a więc także pozwanego, na posiedzenie może spowodować skazanie na grzywnę (art. 429 kpc).

Aby uniknąć wydania przez Sąd wyroku zaocznego należy złożyć odpowiedź na pozew.

Jak sporządzić odpowiedź na pozew o rozwód?

Kodeks postępowania cywilnego, odmiennie aniżeli w przypadku pozwu nie reguluje treści odpowiedzi na pozew. W takiej sytuacji można przyjąć, iż wymogi formalne odpowiedzi na pozew określają przepisy art. 127 kpc (odnoszący się do pism przygotowawczych) oraz art. 126 kpc (regulujący ogólne warunki formalne pisma procesowego).
Odpowiedź na pozew jest pismem mniej sformalizowanym niż pozew. Aczkolwiek powinna zawierać pewne elementy, które są niezbędne w celu ustalenia przesłanek rozwodowych. Zwłaszcza, gdy rozwód jest skomplikowany – z żądaniem ustalenia winy w rozkładzie pożycia, wnioskiem o orzeczenie alimentów na byłego małżonka, wnioskiem o orzeczenie o władzy rodzicielskiej i alimentach na rzecz małoletnich dzieci, orzeczenie o kontaktach z małoletnimi, o korzystaniu ze wspólnego mieszkania bądź o eksmisji małżonka z mieszkania, ewentualnie o podziale majątku wspólnego.

Odpowiedź na pozew powinna zawierać:

– ustosunkowanie się do żądań powoda zawartych w petitum pozwu,
– powołanie zarzutów i dowodów potwierdzających stanowisko pozwanego,
– przedstawienie stanu sprawy i twierdzeń pozwanego – uzasadnienie odpowiedzi na pozew,

Podkreślenia wymaga fakt, iż Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w odpowiedzi na pozew bez swojej winy lub, że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Jest to tzw. prekluzja dowodowa. W tym kontekście sporządzenie prawidłowej odpowiedzi na pozew nabiera ogromnego znaczenia dla strony składającej to pismo, ponieważ jego niewłaściwe sporządzenie może skutkować nawet przegraniem sprawy sądowej.

W jakim terminie więc wnieść do Sądu odpowiedź na pozew o rozwód?

Pozwany może, po doręczeniu mu odpisu pozwu, bez wezwania sądu złożyć odpowiedź na pozew. Sąd może jednak zażądać od pozwanego wniesienia odpowiedzi na pozew w terminie, nie krótszym niż dwa tygodnie. Jeżeli Sąd nie zakreśli terminu do wniesienia odpowiedzi na pozew, pozwany może wnieść odpowiedź do czasu posiedzenia sądowego. Może również na terminie rozprawy odnieść się do treści pozwu. Jednak jest to ryzykowne, jeżeli strona nie występuje z profesjonalnym pełnomocnikiem.

Czy warto złożyć odpowiedź na pozew?

Odpowiedź na pozew o rozwód stanowi odpowiednik pozwu rozwodowego. W odpowiedzi pozwany może żądać również orzeczenia rozwodu. W postępowaniu rozwodowym nie można złożyć pozwu wzajemnego. Wobec czego złożenie odpowiedzi na pozew umożliwia pozwanemu zaprezentowanie Sądowi własnego stanowiska w odniesieniu do żądań pozwu i przytoczone tam okoliczności faktyczne sprawy, dowody. W odpowiedzi na pozew warto przytoczyć orzeczenia sądów korzystne dla pozwanego. Odpowiedź na pozew pozwoli również Sądowi sprawnie procedować nad sprawą.
Konkludując, warto jest złożyć odpowiedź na pozew.

Czytaj więcej

Egzekucja kontaktów z dzieckiem

Postępowanie w sprawie wykonywania kontaktów z dzieckiem uregulowana jest w kodeksie postępowania cywilnego w art. 598[15] – 598[21] k.p.c., a także w art. 582[1] k.p.c.

W przypadku gdy rodzic, u którego mieszka dziecko, lub rodzic, który jest uprawniony do kontaktu z dzieckiem, nie realizuje obowiązków wynikających z orzeczenia sądowego albo z ugody zawartej przed Sądem lub mediatorem, Sąd może nakazać uiszczenie kwoty pieniężnej.

Takie rozwiązanie ma motywować opornych rodziców do prawidłowej realizacji ustalonych kontaktów z dzieckiem. Jednak, aby cała procedura postępowania wykonawczego doprowadziła do skutecznego wyegzekwowania kwoty pieniężnej należy ‚przejść’ całą procedurę. Postępowanie wykonawcze składa się bowiem z dwóch etapów.

W pierwszym etapie Sąd zagrozi nakazem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku związanego z kontaktem z dzieckiem (każdy niezrealizowany kontakt). Orzeczenie o zagrożeniu jest swego rodzaju przestrogą dla osoby naruszającej nałożone na nią obowiązki.
Drugi etap postępowania ma miejsce, kiedy do naruszenia kontaktów dochodzi w dalszym ciągu po zagrożeniu zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej. Wówczas Sąd nakazuje zapłatę określonej kwoty, która jest iloczynem liczby naruszeń i kwoty orzeczonej w pierwszym etapie postępowania, lub oddala wniosek, jeżeli uzna, że nie dochodzi do naruszeń nałożonych obowiązków.

dziecko

Warunkiem koniecznym złożenia wniosku jest fakt, aby kontakty były uregulowane wykonalnym orzeczeniem Sądu lub ugodą zawartą przed Sądem lub mediatorem. Ich treść określa bowiem obowiązki osoby sprawującej pieczę nad małoletnim co do terminów, miejsca i sposobu przekazywania dziecka.
Egzekucja kontaktów nie będzie możliwa w przypadku, gdy sposób kontaktów z dzieckiem został ustalony w inny sposób, przede wszystkim w porozumieniu (umowie). W takim przypadku należy wpierw złożyć wniosek o ustalenie kontaktów z małoletnim.

Kwota zasądzona przez Sąd opiekuńczy nie jest grzywną, czyli karą, ani typowym środkiem przymusu stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym, zwłaszcza że przechodzi na rzecz uprawnionego, a nie Skarbu Państwa. Nie stanowi także odszkodowania lub zadośćuczynienia w rozumieniu prawa obligacyjnego z tytułu niewykonania obowiązków przewidzianych w orzeczeniu o kontaktach z dzieckiem. Z punktu widzenia osoby zobowiązanej jest dolegliwością o charakterze finansowym, wzrastającą w miarę jego zwłoki i przymuszającą do wykonania obowiązku, a z punktu widzenia osoby uprawnionej – wynagrodzeniem kompensującym znoszenie dokuczliwości spowodowanych niewykonaniem (niewykonywaniem) obowiązku orzeczonego przez Sąd.

Wysokość sumy przymusowej nie została ustalona – nie określono ani jej dolnej, ani górnej wartości; powinna być określona przez Sąd w kwocie dostosowanej do sytuacji majątkowej zobowiązanego oraz gwarantującej skuteczność.

Uwaga! Wyjątkowo wyczerpanie pierwszego etapu postępowania w sprawie dotyczącej wykonania kontaktów z dzieckiem może nastąpić już w postępowaniu rozpoznawczym, przy orzekaniu o kontaktach, na podstawie art. 5821 § 3 k.p.c. Przepis ten upoważnia sąd opiekuńczy do zapobiegawczego, antycypacyjnego zagrożenia nałożeniem sumy pieniężnej już przy orzekaniu o kontaktach, a więc np. w wyroku orzekającym rozwód.

Postępowanie wszczynane jest na wniosek zainteresowanego. Sąd nie ma uprawnienia do wszczęcia postępowania z urzędu.

Czytaj więcej

Ciekawe orzeczenie – rozwód to nie powód odowołania darowizny

Rozwód obdarowanych nie jest okolicznością, która uzasadniałaby odwołanie darowizny – wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Opocznie z 28 stycznia 2016 r. (sygn. akt I C 312/14). Sąd uznał, że rozwód to nie powód odwołania darowizny. Wobec czego teściowa nie odzyska darowanej synowej nieruchomości. Sąd w uzasadnieniu powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt I Aca 1100/07), że „występujące w okresie poprzedzającym rozwód konflikty, kłótnie czy spięcia nie upoważniają do obejmowania tej sytuacji mianem rażącej niewdzięczności, nawet gdyby wobec teściów jedno z małżonków posługiwało się mało eleganckimi słowami”. Z kolei cytując za Sądem Najwyższym (sygn. akt V CSK 179/11) wskazał, że „zawarcie związku małżeńskiego z zasady nie stwarza obowiązków wobec dalszej rodziny”, a „niewierność małżeńska obdarowanego małżonka, będąca zawinioną przyczyną rozwodu, nie stanowi rażącej niewdzięczności wobec darczyńców – teściów” (sygn. akt V CKN 1829/00).

Czytaj więcej

Jak przygotować się do rozprawy rozwodowej przed Sądem?

Sąd może orzec rozwód wyłącznie, gdy spełnione są przesłanki rozwodu wymienione w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Do tych przesłanek należy zupełny i trwały rozkład pożycia. Postępowanie dowodowe, w sprawach rozwodowych, ma na celu ustalenie zaistnienia wskazanych przesłanek. Rozkład pożycia między małżonkami oznacza nie tylko ustanie więzi gospodarczej i materialnej, ale również więzi psychicznej, fizycznej i uczuciowej. Wobec czego postępowanie dowodowe ingerować będzie w zasadzie w każdą sferę życia prywatnego małżonków.

Obligatoryjnym elementem w postępowaniu rozwodowym jest przesłuchanie stron postępowania. Sąd ma obowiązek przesłuchania każdego z małżonków w celu ustalenia, czy zaistniały przesłanki zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, czy nie ma widoków na utrzymanie tego małżeństwa.

Po wejściu na salę sądową, powód (osoba wnosząca pozew) zajmuje miejsce w ławie po prawej stronie sędziego, natomiast pozwany w ławie po lewej stronie sędziego.

Po otwarciu posiedzenia sąd dokonuje sprawdzenia obecności, a następnie udziela głosu stronom – najpierw powodowi, a następnie pozwanemu, w celu określenia, czy strony podtrzymują zajęte dotychczas stanowiska.

Następnie sąd dopuszcza dowody zgłoszone w sprawie w tym dowody z zeznań świadków. Jeżeli sąd wezwał świadków na termin posiedzenia, oczekują oni na korytarzu i są po kolei wzywani przez sąd w celu ich przesłuchania.

Jednak przed rozpoczęciem postępowania dowodowego w tym przesłuchania świadków, sąd zadaje stronom pytanie, czy ich zdaniem istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa. Pytanie to jest bardzo ważne, gdyż w przypadku udzielenia na nie przez strony pozytywnej odpowiedzi, sąd może skierować strony do mediacji. O ile strony są zainteresowane pojednaniem i trwaniem w małżeństwie, to będzie to dobrym rozwiązaniem, gdyż w toku mediacji można wyjaśnić sobie wiele spornych kwestii. Natomiast jeżeli celem stron jest orzeczenie rozwodu, postępowanie mediacyjne jedynie wydłuży ten proces.
Pamiętać należy, iż zadaniem sądu jest dążyć do ugodowego załatwienia sprawy w każdym stadium jego postępowania. Tym bardziej w tak ‚delikatnych’ sprawach, jakimi są sprawy rozwodowe. Jeżeli więc sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia małżeńskiego, zawiesza postępowanie.

Przepisy dotyczące postępowania w sprawie rozwodowej wskazują, iż sąd powinien odebrać od małżonków oświadczenia co do liczby, wieku i płci wspólnych dzieci, stosunków majątkowych i zarobkowych obu małżonków oraz co do treści umowy majątkowej, jeżeli małżonkowie umowę taką zawarli. Sąd, czyniąc zadość wymaganiom procesowym, zada zatem stronom pytania dotyczące wszystkich powyższych kwestii.

Informacje dotyczące liczby, wieku i płci dzieci są dla sądu istotne w kontekście orzekania o przyznaniu lub ograniczeniu władzy rodzicielskiej i ustaleniu kontaktów z dziećmi, a także w przypadku zasądzania od jednego z małżonków alimentów na rzecz małoletnich dzieci. Jeżeli Sąd będzie orzekał o alimentach, musi zbadać sytuację majątkową małżonków oraz wysokość ich zarobków.

Gdy Sąd będzie badał zupełny i trwały rozkład pożycia, dopytywał będzie, kiedy i dlaczego ustało pożycie. O rozkładzie pożycia decyduje całkowite ustanie więzi gospodarczej i materialnej, a także więzi psychicznej, fizycznej i uczuciowej, trzeba być gotowym na udzielenie odpowiedzi na szereg pytań dotyczących pożycia intymnego stron. W szczególności sąd może interesować, w wyniku jakich zdarzeń, zdaniem stron, rozpad pożycia nastąpił. O podobne okoliczności będzie sąd pytał również świadków.

Należy więc mieć świadomość, że jeżeli strony zgodnie nie wniosły o orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie, sąd zobowiązany jest w wyroku rozwodowym wskazać małżonka winnego rozpadu pożycia, względnie stwierdzić winę obojga małżonków.

W każdym przypadku sąd zobowiązany jest dążyć do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, dlatego nie sposób przewidzieć katalogu wszystkich pytań, jakie mogą zostać postawione w toku postępowania. Aczkolwiek sporządzając pozew można wskazać sądowi kierunek, w którym mają być zadawane pytania.

Sprawy rozwodowe nie należą do spraw prostych, gdyż wiążą się z emocjami stron, dlatego warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika np. radcy prawnego, by ktoś bez zbędnych emocji prowadził sprawę.

Czytaj więcej

Opieka naprzemienna – czy funkcjonuje w prawie polskim?

child-1111818_1920

 

Przez długi czas opieka naprzemienna nie była znana polskiemu Kodeksowi rodzinnemu i opiekuńczemu. Od 2009 r., kiedy to na mocy nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do polskiego systemu prawnego wprowadzono pojęcie „planu wychowawczego”, zaczęły następować niewielkie zmiany. „Plan wychowawczy” stanowił formalną przesłankę pozostawienia obojgu rodzicom po rozwodzie pełni władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Pełnomocnicy stron, zaczęli wprowadzać do tych porozumień zapisy, że rodzice sprawują „opiekę naprzemienną”. W praktyce jednak owa „opieka naprzemienna” nie stanowiła elementu rozstrzygnięcia sądowego, a jedynie wyraz zgodnego porozumienia rodziców. Dziecko cały czas miało jedno miejsce zamieszkania u „pierwszoplanowego” opiekuna, natomiast drugi rodzic miał jedynie zagwarantowane bardzo szerokie kontakty z dzieckiem. Wobec czego „opieka naprzemienna” nie dotyczyła stricte opieki (władzy rodzicielskiej) a jedynie była elementem kontaktów z dzieckiem.
W nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 29 sierpnia 2015 r. po raz pierwszy w przepisach pojawiły się jakiekolwiek wzmianki, dotyczące instytucji opieki naprzemiennej. Zawarte są one w następujących przepisach: art. 582[1] § 4, art. 598[22], art. 756[2] Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy te stanowią odesłanie do norm regulujących postępowanie w przedmiocie uregulowania kontaktów z dzieckiem stanowiące, że przepisy te stosuje się odpowiednio do orzeczenia, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Już sam powyższy fakt może sugerować, że w ujęciu naszego ustawodawcy kwestia opieki naprzemiennej pozostaje zagadnieniem nie tyle z zakresu opieki, co właśnie kontaktów z dzieckiem. Można zatem zaryzykować stwierdzenie, że nowe przepisy stanowią jedynie usankcjonowanie pewnej funkcjonującej praktyki sądowej i nie są żadną rewolucją.
Opisana nowelizacja niewiele zmieniła w dotychczasowym orzecznictwie. W dalszym ciągu nie będzie możliwe orzeczenie opieki naprzemiennej bez zgodnego porozumienia rodziców w tym względzie czyli bez zgodnie wypełnionego „planu wychowawczego”.
Istotne jest tutaj stanowisko Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia, które jest sceptyczne w odniesieniu do „opieki naprzemiennej” – „Piecza naprzemienna powinna być orzekana niezwykle wyjątkowo, z dużą ostrożnością w odniesieniu do konkretnego przypadku, ponieważ sąd orzekający powinien mieć pewność, iż rodzice dają gwarancję stałej współpracy we wszystkich sprawach dotyczących dziecka. Sama mediacja nie da sądowi wystarczającej podstawy do uznania, iż rodzice taką gwarancję dają. Orzeczenie o pieczy naprzemiennej na podstawie samej ugody zawartej przez strony może być obarczone dużym ryzykiem błędu, dlatego też w krajach które zdecydowały się na wprowadzenie pieczy naprzemiennej, orzeczenie tej pieczy poprzedzone jest badaniami biegłych, którzy przy pomocy technik badawczych i analizy postaw rodzicielskich oceniają czy rodzice dają zbliżone gwarancje wychowawcze oraz czy będą stale współpracować w sprawach dotyczących dziecka, a przede wszystkim, orzeczenie pieczy naprzemiennej jest zgodne z dobrem dziecka. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wskazują, iż około 30% wypadków orzeczenia pieczy naprzemiennej po upływie roku od daty wydania takiego orzeczenia kończy się w sądzie rodzinnym orzeczeniem, które powoduje wspólną władzę rodzicielską obojga rodziców, z ustaleniem miejsca pobytu dziecka wyłącznie u jednego z nich. Należy wskazać, iż również w Stanach Zjednoczonych piecza naprzemienna nie jest wcale regułą. Zasadą natomiast jest, że oboje rodzice mają wspólną władzę rodzicielską (joint legal custody). Takie rozwiązanie nie powoduje dyskryminacji drugiego rodzica w świetle prawa, natomiast w wielu przypadkach okazuje się orzeczeniem najlepszym z uwagi na dobro dziecka”.
Mając na względzie powyższe opieka naprzemienna w dalszym ciągu nie będzie rozwiązaniem, które sąd będzie mógł rodzicom narzucić i orzec w przypadku sporu między rodzicami. Piecza naprzemienna będzie warunkowana chęcią podjęcia przez rodziców współpracy, celem wypracowania płaszczyzny porozumienia w jaki sposób opieka ta ma być wykonywana. W braku woli podjęcia rozmów, jej wprowadzenie jest w zasadzie skazane na niepowodzenie przed sądem orzekającym.

Czytaj więcej

Pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej nad dzieckiem

Sprawowanie władzy rodzicielskiej oznacza nie tylko prawa, ale przede wszystkim obowiązki rodzica względem dziecka. Jeżeli rodzic nadużywa swoich uprawnień lub nie może podołać swoim obowiązkom, sąd może mu władzę rodzicielską odebrać.

Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy w art. 111 § 1 k.r.o. przewiduje trzy rodzaje przyczyn pozbawienia władzy rodzicielskiej:

– Niemożność wykonywania władzy rodzicielskiej z powodu trwałej przeszkody
– Nadużywanie władzy rodzicielskiej
– Rażące zaniedbywanie przez rodzica obowiązków względem dziecka.

Postępowanie w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej wszczęte zostaje na wniosek. Z powyższym wnioskiem można wystąpić, gdy zachodzą przesłanki do pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z przyjętym w doktrynie stanowiskiem za trwałą przeszkodę w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich uznaje się np. zaginięcie tego z rodziców, co do którego sąd orzeka pozbawienie władzy rodzicielskiej, jego wyjazd na stałe lub nawet na czas nieokreślony za granicę, połączony z całkowitym brakiem zainteresowania dzieckiem, umieszczenie go w zakładzie karnym w celu odbycia długotrwałej kary, umieszczenie go z powodu nieuleczalnej choroby w odpowiednim zakładzie leczniczym. Ponadto o trwałej przeszkodzie w wykonywaniu władzy rodzicielskiej mówi się także, gdy rodzice przebywają razem z dzieckiem, ale np. z powodu bardzo ciężkiej i przewlekłej choroby w ogóle nie są w stanie wykonywać władzy rodzicielskiej (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2015).

Jeżeli przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej jest jedynie przemijająca, sąd może orzec zawieszenie władzy rodzicielskiej na czas trwania tejże przeszkody. Zawieszenie władzy rodzicielskiej zostanie uchylone gdy jego przyczyna ustanie.

Za nadużywanie lub zaniedbywanie wykonywania władzy rodzicielskiej uznać należy: nałóg pijaństwa rodziców; ich rozwiązły tryb życia; przestępczość; uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka; nadmierne karcenie, zwłaszcza cielesne itp. (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2015).

Muszą to być zaniedbania rażące, a więc poważnej wagi, zagrażające prawidłowemu rozwojowi dziecka, wskazujące że dalsze wykonywanie władzy nie rokuje pozytywnej prognozy co do zapewnienia dziecku należytej opieki.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie może nastąpić także w wyroku orzekającym rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa lub w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka.

child-1311854_1280

W toku postępowania o pozbawienie władzy rodzicielskiej sąd przesłucha rodziców małoletniego dziecka, celem uzyskania informacji na temat zasadności wniosku, sposobu wykonywania przez rodziców władzy rodzicielskiej nad małoletnim, zaspokajania potrzeb małoletniego, jego rozwoju, sytuacji rodzinnej. Sąd może zgodnie z art. 216[1] k.p.c. wysłuchać także małoletnie dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Wysłuchanie dziecka odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.

W sprawie należy przedstawiać dowody oraz świadków na potwierdzenie okoliczności wskazanych we wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Z zasady niezbędnym dowodem jest opinia OZSS (Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów). Dowód ten powołany zostaje na okoliczność łączącej rodzica z dzieckiem więzi uczuciowej oraz prognozy co do prawidłowego wypełniania obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej dotyczy okoliczności mających dla rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie władzy rodzicielskiej istotne znaczenie.

Postępowanie sądu kończy się postanowieniem, od którego przysługuje apelacja do Sądu wyższego rzędu.

Należy pamiętać, że władza rodzicielska nie jest odbierana raz na zawsze. Jeżeli ustały przyczyny, dla których sąd odebrał władzę rodzicielską, może ona zostać przez sąd przywrócona.

Czytaj więcej

Przyczyny rozwodu z orzeczeniem o winie

„Za zawinione, na gruncie przepisów rozwodowych, uznaje się działania lub zaniechania małżonka będące wyrazem jego woli, które stanowią naruszenie obowiązków wynikających z przepisów prawa małżeńskiego (art. 23 KRO art. 24 KRO, art. 27 KRO) lub zasad współżycia społecznego i prowadzą do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia. Nie jest przy tym konieczne, dla przypisania małżonkowi winy, objęcie jego zamiarem spowodowania, poprzez określone działania lub zaniechania, rozkładu pożycia prowadzącego w ostatecznym rezultacie do rozwodu. Wystarczy możliwość przewidywania znaczenia i skutków takiego działania lub zaniechania. Możliwość przypisania małżonkowi winy w rozkładzie pożycia jest wyłączona w razie jego niepoczytalności, a także w wypadku przemijających nawet zakłóceń psychicznych, jeżeli w tych stanach dopuścił się on działania lub zaniechania, które doprowadziło do powstania zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.”( SN z dnia 28.02.2004 r. IV CK 406/02)

Kodeks nie wyróżnia katalogu przyczyn, dla których można uznać współmałżonka za winnego. Można jednak na podstawie doświadczenia życiowego i orzecznictwa sądów postarać się uporządkować te przyczyny. Jaka jest zatem najczęstsza przyczyna uzasadniająca winę w rozkładzie pożycia małżeńskiego?

1.  NIEWIERNOŚĆ MAŁŻONKA 

Niewierność rozumiana jest w orzecznictwie nie tylko jako zdrada fizyczna, ale również wszelkie inne zachowania małżonka, które mogą stwarzać pozory cudzołóstwa lub w inny sposób wykraczać poza granice przyjętej normalnie obyczajowości i przyzwoitości (SN z dnia 24.04. 1951r., C 735/50).

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego w niewierności małżeńskiej można rozróżnić trzy przypadki:

  1. Niewierność małżeńska prowadząca do rozkładu pożycia małżeństwa

    Jest to stan najczęściej spotykany w praktyce. Niewierność małżeńska jest nie tylko zachowaniem moralnie nagannym i sprzecznym z przysięgą składaną przez małżonków ale także zachowaniem sprzecznym z podstawą prawną zawartą w art. 23 KRO. Małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Małżonek dopuszczający się zdrady małżeńskiej, która prowadzi do rozpadu małżeństwa, ponosi zatem winę za zaistniałą sytuację.

  2. Stwarzanie przez małżonka pozorów zdrady małżeńskiej

    Jeżeli żona pragnąc wzbudzić zazdrość u męża swoim zachowaniem stwarza pozory posiadania romansu, lecz faktycznie niewierności małżeńskiej się nie dopuściła, a mąż w wyniku takiego zachowania i przekonaniu, że żona go zdradza składa pozew o rozwód z orzeczeniem o winie współmałżonki, to zachowanie małżonki może zostać ocenione jako zawiniona przyczyna rozkładu pożycia małżeńskiego. Istotne jest w takiej sytuacji jest, że pozory wzbudziły u współmałżonka przekonanie, że do zdrady rzeczywiście doszło i były przyczyną wniesienia pozwu (SN z dnia 08.01.1971, III CRN 442/70).

  3. Związanie się małżonka z osobą trzecią po ustaniu pożycia małżeńskiego.

    Małżonek, który związał się z inną osobą dopiero po trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego nie ponosi winy za rozwód wynikający z powyższej „niewierności” (SN z dnia 21.03.2003r. II CKN 1270/00).

2.  NAŁOGI

Do zawinionych przyczyn rozkładu pożycia małżeńskiego należą nałogi, tj. alkoholizm, narkomania, hazard. Nie ulga wątpliwości, że nałogowe pijaństwo, czy też narkomania prowadzą do rozpadu rodziny ponieważ wiążą się one ze zwiększonym poziomem agresji, przemocom domową, brakiem zainteresowania sprawami rodziny, czy też marnotrawieniem środków przeznaczonych na utrzymanie rodziny. Hazard również niesie za sobą niekorzystne skutki dla całej rodziny, powoduje agresję osoby uzależnionej i wyprzedawanie majątku rodziny.

3. OPUSZCZENIE WSPÓŁMAŁŻONKA

Trwałe i pozbawione uzasadnienia opuszczenie przez jednego z małżonków wspólnego miejsca zamieszkania może stanowić zawinioną przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego.

Poniżej przedstawiamy przykładowe orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie:

  • Nieusprawiedliwiony poważnymi względami wyjazd jednego z małżonków do innej miejscowości z zamiarem stałego w niej pobytu nie tylko nie pociąga za sobą obowiązku wyjazdu drugiego małżonka, ale może być uznany za zawinione jego opuszczenie” (SN z dnia 15 listopada 1951 r., C 1003/51, OSN 1953, poz. 17).
  • Jednostronne zerwanie przez małżonka związku małżeńskiego należy uznać za czyn zawiniony także w przypadku, gdy powodem tego zerwania było głębokie uczucie miłości względem osoby trzeciej” (SN z dnia 8 maja 1951 r., C 184/51, PiP 1951, z. 7, s. 165, oraz OSN 1952, poz. 21).
  • „W przypadku powstania rozkładu pożycia małżeńskiego wskutek opuszczenia męża przez żonę z powodu jego kategorycznego oświadczenia, że z żoną żyć nie będzie, i wezwania jej do opuszczenia domu, należy uznać, że rozkład nastąpił z winy męża; w takim przypadku żona nie ma obowiązku powrotu do męża, dopóki ten nie okaże, że żałuje spowodowania zerwania wspólnego pożycia i że jego zamiar kontynuowania tego pożycia jest szczery i przemyślany” (SN z dnia 8 lutego 1952 r., C 609/51, NP 1953, nr 5, s. 82).

Oczywiście, gdy opuszczenie współmałżonka jest uzasadnione okolicznościami (przykładowo przemocą fizyczną lub psychiczną) nie można mówić o winie w rozkładzie pożycia małżeńskiego.

4. PRZEMOC FIZYCZNA LUB PSYCHICZNA

Przemoc w rodzinie może mieć różne oblicza. Agresywne zachowanie wobec współmałżonka to nie tylko przemoc fizyczna czyli naruszanie nietykalności cielesnej, ale także przemoc psychiczna, która może objawiać się m.in. używaniem wulgarnych, obraźliwych słów, poniżanie, szykanowanie, zniesławianie małżonka. Zachowanie takie jest niedopuszczalne. Należy zauważyć, że stosowanie przemocy nie może być uzasadnione reakcją na przewinienie drugiej strony. Zdrada, ani inne naganne zachowanie współmałżonka nie daje zezwolenia na szykanowanie, obrażanie, czy też poniżanie tego małżonka.

Poniżanie przez męża godności osobistej żony, polegające na odmawianiu jej równego poziomu życia, póki nie pracowała zarobkowo oraz na szykanowaniu jej, gdy podjęła pracę, winno być uważane za ważną przyczynę powstania rozkładu pożycia małżeńskiego z winy męża” (SN z dnia 9 kwietnia 1953 r., II C 2911/52, PiP 1954, z. 1, s. 180).

5. BEZCZYNNY TRYB ŻYCIA

Bezczynny tryb życia może mieć dwojaką postać. Z jednej strony można wskazać na niepodjęcie pracy zarobkowej przez małżonka, z drugiej zaś brak dbałości o rodzinę, dzieci, dom. Przyczyną winy rozkładu pożycia może być zatem niewywiązywanie się któregoś z małżonków z obowiązków domowych, takich jak sprzątanie, gotowanie.

„Zachowanie się małżonka, który będąc zdolnym do pracy, bez dostatecznego usprawiedliwienia nie pracuje lub pracuje w stopniu wysoce niedostatecznym, może być uznane za ważny powód rozkładu pożycia małżeńskiego (…).” (SN z dnia 9 marca 1956 r., IV CR 36/55, OSN 1956, poz. 110).

6. POPEŁNIENIE CZYNU W WYSOKIM STOPNIU NIEMORALNEGO

W sytuacji, gdyby któryś z małżonków dopuścił się czynu, który w ogólnym odczuciu uważany jest za moralnie niewłaściwy, takie zachowanie może być podstawą do ustalenia winy za rozpad małżeństwa. Nie ma przy tym katalogu, co można uznać za zachowanie się moralnie naganne, także każdorazowo ocena takiego czynu spoczywa na sądzie.

„Nie ulega wątpliwości, że gdy jeden z małżonków stwierdzi, że jego małżonek, którego uważał za człowieka bez skazy, wysoce moralnego, popełnił przed zawarciem małżeństwa czyn w wysokim stopniu niemoralny, to stwierdzenie takich faktów wywołując rozczarowanie, może pociągnąć za sobą niechęć do małżonka i nawet zupełny rozkład pożycia” (SN z dnia 31 maja 1949 r., C 583/49, PiP 1950, z. 8-9, s. 176).

7. NARUSZENIE OBOWIĄZKU WZAJEMNEJ POMOCY

Mowa tutaj o obowiązku wzajemnej pomocy wynikającym z powszechnie obowiązującego prawa. Może zdarzyć się sytuacja, w której jeden małżonek znajdzie się w ciężkiej sytuacji, czy to na skutek utraty pracy, czy też choroby, wypadku. Na drugim małżonku ciąży obowiązek wspierania, pielęgnowania i opieki.

„Naruszenie obowiązku wzajemnej pomocy, jeżeli wywołało stały rozkład pożycia małżeńskiego, może być uznane za wystarczającą podstawę do orzeczenia rozwodu. Zakres obowiązku wzajemnej pomocy, podobnie jak i zakres innych obowiązków z małżeństwa wynikających, nie może być mierzony obiektywną miarą, jak zakres obowiązku „staranności”, o którym mowa w przepisach prawa materialnego; jeżeli jedno z małżonków wskutek wyjątkowej okoliczności znalazło się bez swej winy w sytuacji szczególnie ciężkiej, jak na przykład wskutek pobytu w więzieniu niemieckim, obowiązek pomocy ze strony drugiego małżonka powinien być oceniony bardziej rygorystycznie, niżby to odpowiadało pojęciom przeciętnie myślącej kobiety lub przeciętnie myślącego mężczyzny” (SN z dnia 23 lutego 1950 r., WaC 298/49).

8. ODMOWA WSPÓŁŻYCIA FIZYCZNEGO

Małżonkowie są obowiązani do utrzymywania ze sobą kontaktów fizycznych. Odmowa współżycia fizycznego przez jednego ze współmałżonków może stanowić podstawę przypisania temu małżonkowi winy rozkładu pożycia małżeńskiego. Jednak w tej szczególnie wrażliwej materii, okoliczności i motywy odmowy współżycia mają decydujące znaczenie, czy odmowa może zostać zakwalifikowana jako zawiniona, czy też nie.

„Małżeństwo, które nie przystępuje do wypełnienia obowiązków, jakie nakłada zawarcie związku małżeńskiego (…), jest od samego początku martwe i nie spełnia swych zadań społecznych (…). Sama odmowa rozpoczęcia współżycia przez jednego z małżonków może być uznana za ważny powód rozkładu pożycia małżeńskiego, a jej motyw miałyby znaczenie dla oceny winy w spowodowaniu rozkładu tego pożycia.” (SN z dnia 2 maja 1952 r., C 1096/51, NP 1953, nr 5, s. 81; SN z dnia 2 maja 1959 r., CR 219/58, RPE 1960, nr 3, s. 286).

9. ZŁY STOSUNEK DO RODZINY WSPÓŁMAŁŻONKA

Rodzina to podstawowa komórka społeczna. Każdy człowiek powinien mieć prawo do własnej tożsamości i utrzymywania kontaktów z bliskimi. Zabranianie utrzymywania kontaktów, utrudnianie ich w stosunku do członków rodziny współmałżonka, czy też nawet innych bliskich osób (z wyłączeniem osoby,  z którą współmałżonek nawiązał intymne pożycie) może być samoistną przyczyną orzeczenia o winie.

heartsickness-428103__180

Czytaj więcej