Pozbawienie władzy rodzicielskiej (art. 111 § 1 k.r.o.)

Władza rodzicielska stanowi dla rodzica uprawnienie ale i obowiązek dbania o dobro dziecka. Władza rodzicielska jest nabywana przez rodziców w momencie narodzenia ich dziecka. Bez względu na fakt, czy urodziło się ono w małżeństwie. Powinna być wykonywana w sposób zapewniający prawidłowy rozwój psychofizyczny dziecka.

Na władzę rodzicielską według Kodeksu rodzinnego składają się w szczególności:
– obowiązek wychowania dziecka,
– obowiązek reprezentowania dziecka (przed Sądami i innymi organami władzy publicznej ale również przed instytucjami czy osobami fizycznymi),
– obowiązek opieki/pieczy nad dzieckiem,
– obowiązek sprawowania opieki nad majątkiem dziecka.

Gdy rodzic nie wywiązuje się ze swoich obowiązków względem dziecka albo władzy rodzicielskiej nadużywa należy rozważyć możliwość ograniczenia prawa sprawowania władzy rodzicielskiej lub nawet całkowitego pozbawienia go tej władzy.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej może nastąpić, gdy władza ta nie może być wykonywana, gdy rodzic/rodzice nadużywają tej władzy lub gdy rodzic/rodzice w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dziecka.

Sprawę o pozbawienia władzy rodzicielskiej Sąd prowadzi na skutek wniosku rodzica lub z urzędu np. po zawiadomieniu sądu przez policję, że dobro dziecka jest zagrożone.

O pozbawieniu władzy rodzicielskiej decyduje Sąd, w sytuacji gdy wystąpią ku temu przesłanki.

Decyzję o pozbawieniu władzy rodzicielskiej Sąd podejmuje gdy:
– władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody np. gdy rodzic, odbywa długą karę pozbawienia wolności, jest przewlekle chory, wyjechał za granicę na stałe, nie można ustalić miejsca jego pobytu,
– rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej np. nadmiernie karcą dziecko, wykorzystują seksualnie, roztrwaniają majątek dziecka, zmuszają do ciężkiej pracy zarówno w celach zarobkowych jak i w gospodarstwie domowym, namawiają dziecko do popełnienia przestępstw, dopuszczają się przestępstw lub wykroczeń przeciwko dziecku,
– rodzice w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dziecka np. zaniedbują dzieci, celowo nie wywiązują się z obowiązku alimentacyjnego, swoim zachowaniem powodują, że rozwój prawidłowy dziecka (zarówno fizyczny jak i psychiczny) jest zagrożony.

Zgodnie z przyjętym w doktrynie stanowiskiem za trwałą przeszkodę w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich uznaje się min.: „zaginięcie tego z rodziców, co do którego sąd orzeka pozbawienie władzy rodzicielskiej, jego wyjazd na stałe lub nawet na czas nieokreślony za granicę, połączony z całkowitym brakiem zainteresowania dzieckiem, umieszczenie go w zakładzie karnym w celu odbycia długotrwałej kary, umieszczenie go z powodu nieuleczalnej choroby w odpowiednim zakładzie leczniczym”. Ponadto o trwałej przeszkodzie w wykonywaniu władzy rodzicielskiej mówi się także, „gdy rodzice przebywają razem z dzieckiem, ale np. z powodu bardzo ciężkiej i przewlekłej choroby w ogóle nie są w stanie wykonywać władzy rodzicielskiej” (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2015).

Sąd może również pozbawić władzy rodzicielskiej, gdy wcześniej ograniczył rodzicom władzę rodzicielską i umieścił dziecko w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo – wychowawczej, jeżeli przyczyny dla których dziecko zostało umieszczone w placówce nie ustały. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest jednak uzależnione od wcześniejszego ograniczenia władzy rodzicielskiej.

Jeśli zatem Sąd stwierdzi, że zachodzi trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej lub rodzic nadużywa jej lub rażąco zaniedbuje obowiązki względem dziecka, może od razu zadecydować o pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej może dotyczyć obojga rodziców. Może zostać orzeczone również w stosunku do jednego z nich.

Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie ma prawa uczestniczyć w wychowaniu dziecka, zarządzać jego majątkiem, występować w jego imieniu, decydować, np. o miejscu zamieszkania dziecka, wyborze szkoły, wyjazdach, leczeniu, itp.

Należy pamiętać, że rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej w dalszym ciągu jest zobowiązany do płacenia alimentów na dziecko, a dodatkowo dziecko zachowuje prawo do dziedziczenia po tym rodzicu.

Również rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej może w przyszłości domagać się od dziecka alimentów na siebie oraz może po dziecku dziedziczyć.

Ponadto w dalszym ciągu rodzic ma prawo do osobistych kontaktów z dzieckiem, chyba że zakaz takich spotkań zostanie wydany przez sąd w wyroku pozbawiającym go władzy rodzicielskiej bądź w późniejszym postępowaniu.

Również w wyroku rozwodowym Sąd może orzec pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Gdy ustanie przyczyna, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, Sąd może przywrócić władzę rodzicielską, jeśli dojdzie do wniosku, że jej przywrócenie jest w danych okolicznościach zgodne z dobrem dziecka. Ustanie przyczyny uzasadniającej pozbawienie lub zawieszenie władzy rodzicielskiej nie powoduje automatycznego jej przywrócenia. Zawsze konieczne jest wydanie przez sąd opiekuńczy orzeczenia przywracającego władzę rodzicielską.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma charakteru generalnego i nie musi dotyczyć wszystkich dzieci, wobec których danej osobie przysługuje władza rodzicielska.

Sądem właściwym miejscowo jest Sąd Rejonowy miejsca zamieszkania dziecka, a w braku miejsca zamieszkania – sąd miejsca pobytu dziecka.

Ważną informacją w przedmiocie uczestników postępowania w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej jest ta, iż każdorazowo w powyższym postępowaniu występuje prokurator. Zgodnie z treścią art. 5981 k.r. i o. “w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prokuratorowi doręcza się odpis wniosku i zawiadamia się go o terminach rozprawy”.

Radca prawny

Alicja Kaszta

tel.: 608 436 324

Czytaj więcej

Co wybrać – separację bądź rozwód? – Co właściwie oznacza separacja?

Separacja może stanowić alternatywę dla małżonków, którzy z różnych powodów np. religijnych, rodzinnych nie chcą orzeczenia rozwodu. Skutki separacji poza ustaniem małżeństwa są zbliżone do skutków rozwodu.
Separacja polega na sądowym uregulowaniu faktycznego rozłączenia małżonków, bez rozwiązywania związku małżeńskiego. Separacja może być rozwiązaniem tymczasowym służącym pogodzeniu się małżonków, może również stanowić etap przejściowy przed wystąpieniem z pozwem o rozwód.

Sąd może orzec separację, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Sąd Najwyższy stwierdził jednak, że gdy przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, rozkład pożycia może być mimo to uznany za zupełny, jeśli utrzymanie elementów więzi gospodarczej (np. wspólnego mieszkania) wywołane zostało szczególnymi okolicznościami (Uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1955 r. I CO. 5/55).
Uzyskać separację jest więc łatwiej niż rozwód, bowiem do jej otrzymania konieczne jest udowodnienie tylko jednej przesłanki, tj. zupełnego rozkładu pożycia między małżonkami (w przypadku rozwodu trzeba jeszcze udowodnić, że rozkład pożycia ma charakter trwały). W przeciwieństwie do rozwodu z żądaniem separacji może wystąpić również małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia.

hands-1246170_1280

Orzeczenie separacji może zostać orzeczone na zgodny wniosek małżonków (wniosek o separację) lub w procesie (pozew o separację).

1/ Separacja na zgodny wniosek małżonków

W sytuacji, gdy małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków. Wówczas sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym. Właściwy do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy. Opłata sądowa od wniosku o separację wynosi 100 zł.
Orzekając separację na podstawie zgodnego żądania małżonków sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia. W tym przypadku następują skutki takie same, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

2/ Separacja w procesie

Jeśli nie ma zgodnego wniosku małżonków albo posiadają oni małoletnie dzieci sprawa o separację jest rozpoznawana w procesie. Postępowanie jest podobne jak w sprawach rozwodowych. Wyłącznie właściwy do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy. Opłata sądowa od pozwu o separację wynosi 600 zł. Opłata tożsama jest z opłatą, jaką należy uiścić za pozew o rozwód.
Sąd może zaniechać orzeczenia o winie tylko na zgodne żądanie małżonków. Gdy zgody małżonków nie ma – Sąd ustala winę.

Skutki orzeczenia separacji to:

– powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej
– małżonek w separacji nie dziedziczy po zmarłym małżonku,
– wpisanie wzmianki o separacji do aktu małżeństwa
– uchylenie domniemania, że dziecko urodzone przez żonę pozostającą w separacji jest dzieckiem męża

Orzekając separację sąd – tak samo jak przy rozwodzie – reguluje takie kwestie jak:

– ustalenie winy rozkładu pożycia
– ustalenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron
– ustalenie wysokości świadczeń alimentacyjnych na rzecz wspólnych małoletnich dzieci

W przypadku orzeczenia separacji małżonek nie ma możliwości powrotu do poprzedniego nazwiska, ani nie może zawrzeć nowego związku małżeńskiego.

Istotnym jest, że pomimo orzeczenia separacji zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 23.04.2008r. II FSK 373/07 małżonkowie nadal pozostają zakwalifikowani do I grupy podatkowej.

Radca prawny
Alicja Kaszta
tel.: 608 436 324

Czytaj więcej

Podział majątku wspólnego po rozwodzie a udziały w spółce z o.o.

Sąd orzekający o podziale majątku małżonków po rozwodzie, wpierw zobligowany jest do ustalenia składu majątku wspólnego rozwiedzionych małżonków. W skład wspólnego majątku wchodzą nie tylko dom/mieszkanie, samochód, wyposażenie domu/mieszkania oraz oszczędności w banku – nabyte po zawarciu związku małżeńskiego.

Zdarza się, iż do wspólnego majątku wchodzi coś jeszcze. Mogą to być udziały w spółce z o.o. Wówczas podział może stać się bardziej skomplikowany.

euro-870757_1280

W kwestii udziałów w spółkach, wchodzących w skład majątku wspólnego wypowiadał się nie raz Sąd Najwyższy. Istotne jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt : II CSK 349/2012 o treści:
„Należące do majątku wspólnego udziały w spółce z ograniczona odpowiedzialnością, której wspólnikiem jest tylko jeden z byłych małżonków mogą być podzielone pomiędzy byłych małżonków, a więc także przypaść temu z współuprawnionych, który nie jest wspólnikiem, o ile w umowie spółki nie zawarto przewidzianego w art. 183[1] k.s.h. zastrzeżenia ograniczającego lub wyłączjącego wstąpienie do tej spółki współmałżonka wspólnika”.

W treści uzasadnienia orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, że udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nabyte przez jedno z małżonków za środki z majątku wspólnego wchodzą do tego majątku. Stanowisko takie akceptowane jest w piśmiennictwie i orzecznictwie (por. w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1999 r. I CKN 1146/97 OSNC 1999/12/209, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r. II CSK 273/2009) z zastrzeżeniem, że skutkiem niespójności pomiędzy prawem handlowym a prawem rodzinnym jest zasadnicza trudność pogodzenia wynikającego z umowy spółki statusu wspólnika, przysługującego tylko małżonkowi nabywającemu udziały, z łącznym charakterem majątku małżeńskiego, do którego nabyte udziały wchodzą.
Na potrzeby sprawy o podział majątku wspólnego wystarczające jest jednak stwierdzenie, że należące do majątku wspólnego udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością co do zasady mogą być podzielone pomiędzy byłych małżonków, a więc także przypaść temu z współuprawnionych, który nie był wspólnikiem w spółce.
Przeszkodą do dokonania takiego podziału byłoby jedynie zawarcie w umowie spółki przewidzianego w art. 183[1] k.s.h. zastrzeżenia ograniczającego lub wyłączającego wstąpienie do tej spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udziały są objęte wspólnością majątkową.

Konsekwencją zaliczenia udziałów w spółce z o.o. do majątku wspólnego stron jest też konieczność określenia rzeczywistej wartości tych udziałów, a nie fikcyjnej wielkości przyjmowanej w orzecznictwie jako właściwa droga aktualizowania wartości nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny (osobisty) jednego z małżonków.
Wycena udziałów zwykle jest bardzo skomplikowana. Nie obędzie się bez powołania biegłego, który powinien oprócz innych czynników uwzględnić dobre dla spółki prognozy na przyszłość.
Istotny jest właściwy dobór biegłego. Będzie on bowiem pośrednio wyceniał przedsiębiorstwo, mimo że chodzi o ustalenie wartości składnika majątku wspólnego. Wyliczenia musi poprzedzić analiza, bo to jest również wycena marki przedsiębiorstwa, która może sama w sobie stanowić cenne dobro.
Co postanawia sąd, jeżeli drugi małżonek nie był zaangażowany w działalność spółki, a spółka nie wprowadziła wspomnianych wyżej ograniczeń umownych? Jeżeli np. sprawa dotyczy spółki, którą jeden z małżonków utworzył i nie tylko wykonywał prawa wspólnika, ale był też zaangażowany w jej działalność, to przekazanie udziałów spółki komuś, kto się na tym nie zna, może być ryzykowne. Także z zasady, w takiej sytuacji, sąd powinien orzec o obowiązku spłaty części przysługującej byłemu małżonkowi.

Czytaj więcej

Egzekucja kontaktów z dzieckiem

Postępowanie w sprawie wykonywania kontaktów z dzieckiem uregulowana jest w kodeksie postępowania cywilnego w art. 598[15] – 598[21] k.p.c., a także w art. 582[1] k.p.c.

W przypadku gdy rodzic, u którego mieszka dziecko, lub rodzic, który jest uprawniony do kontaktu z dzieckiem, nie realizuje obowiązków wynikających z orzeczenia sądowego albo z ugody zawartej przed Sądem lub mediatorem, Sąd może nakazać uiszczenie kwoty pieniężnej.

Takie rozwiązanie ma motywować opornych rodziców do prawidłowej realizacji ustalonych kontaktów z dzieckiem. Jednak, aby cała procedura postępowania wykonawczego doprowadziła do skutecznego wyegzekwowania kwoty pieniężnej należy ‚przejść’ całą procedurę. Postępowanie wykonawcze składa się bowiem z dwóch etapów.

W pierwszym etapie Sąd zagrozi nakazem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku związanego z kontaktem z dzieckiem (każdy niezrealizowany kontakt). Orzeczenie o zagrożeniu jest swego rodzaju przestrogą dla osoby naruszającej nałożone na nią obowiązki.
Drugi etap postępowania ma miejsce, kiedy do naruszenia kontaktów dochodzi w dalszym ciągu po zagrożeniu zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej. Wówczas Sąd nakazuje zapłatę określonej kwoty, która jest iloczynem liczby naruszeń i kwoty orzeczonej w pierwszym etapie postępowania, lub oddala wniosek, jeżeli uzna, że nie dochodzi do naruszeń nałożonych obowiązków.

dziecko

Warunkiem koniecznym złożenia wniosku jest fakt, aby kontakty były uregulowane wykonalnym orzeczeniem Sądu lub ugodą zawartą przed Sądem lub mediatorem. Ich treść określa bowiem obowiązki osoby sprawującej pieczę nad małoletnim co do terminów, miejsca i sposobu przekazywania dziecka.
Egzekucja kontaktów nie będzie możliwa w przypadku, gdy sposób kontaktów z dzieckiem został ustalony w inny sposób, przede wszystkim w porozumieniu (umowie). W takim przypadku należy wpierw złożyć wniosek o ustalenie kontaktów z małoletnim.

Kwota zasądzona przez Sąd opiekuńczy nie jest grzywną, czyli karą, ani typowym środkiem przymusu stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym, zwłaszcza że przechodzi na rzecz uprawnionego, a nie Skarbu Państwa. Nie stanowi także odszkodowania lub zadośćuczynienia w rozumieniu prawa obligacyjnego z tytułu niewykonania obowiązków przewidzianych w orzeczeniu o kontaktach z dzieckiem. Z punktu widzenia osoby zobowiązanej jest dolegliwością o charakterze finansowym, wzrastającą w miarę jego zwłoki i przymuszającą do wykonania obowiązku, a z punktu widzenia osoby uprawnionej – wynagrodzeniem kompensującym znoszenie dokuczliwości spowodowanych niewykonaniem (niewykonywaniem) obowiązku orzeczonego przez Sąd.

Wysokość sumy przymusowej nie została ustalona – nie określono ani jej dolnej, ani górnej wartości; powinna być określona przez Sąd w kwocie dostosowanej do sytuacji majątkowej zobowiązanego oraz gwarantującej skuteczność.

Uwaga! Wyjątkowo wyczerpanie pierwszego etapu postępowania w sprawie dotyczącej wykonania kontaktów z dzieckiem może nastąpić już w postępowaniu rozpoznawczym, przy orzekaniu o kontaktach, na podstawie art. 5821 § 3 k.p.c. Przepis ten upoważnia sąd opiekuńczy do zapobiegawczego, antycypacyjnego zagrożenia nałożeniem sumy pieniężnej już przy orzekaniu o kontaktach, a więc np. w wyroku orzekającym rozwód.

Postępowanie wszczynane jest na wniosek zainteresowanego. Sąd nie ma uprawnienia do wszczęcia postępowania z urzędu.

Czytaj więcej

Zakaz kontaktów z dzieckiem (zakaz osobistej styczności)

Zasadą ustanowioną w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym jest utrzymywanie kontaktów rodziców z dzieckiem. Utrzymywanie kontaktów z dzieckiem jest zarówno prawem jak i obowiązkiem każdego rodzica niezależnym od władzy rodzicielskiej /pozbawienie, ograniczenie, zawiedzenie/. w szczególnych okolicznościach można jednak zakazać albo ograniczyć rodzicowi kontakty z dzieckiem.

Zakaz kontaktów z dzieckiem

Zakazać rodzicowi kontaktów (osobistej styczności) z dzieckiem może wyłącznie Sąd. Jedyną sytuacją, w której Sąd może zakazać kontaktów z dzieckiem jest ta, w której kontakty stanowiłyby poważne zagrożenie dla dobra dziecka. Nie wystarczy jednak każdy rodzaj zagrożenia, musi być to zagrożenie poważne. Ma to miejsce wtedy kiedy z kontaktami wiąże się zagrożenie życia lub zdrowia dziecka, jego prawidłowego rozwoju lub bezpieczeństwa i nietykalności cielesnej. Takie sytuacje mogą zachodzić, gdy rodzic nadużywa alkoholu, środków odurzających, stosuje przeciwko dziecku przemoc, wykorzystuje seksualnie dziecko, bądź zezwala na takie działania osobom trzecim itp. Innymi podstawami mogą być demoralizujący wpływ kontaktów z rodzicem na dziecko, wykorzystywanie kontaktów do kształtowania u dziecka postaw aspołecznych albo postaci wrogości wobec drugiego rodzica. Takie sytuacje mogą zachodzić w szczególności, gdy rodzić posługuje się dzieckiem w celu popełnienia przestępstwa, nakazuje zaniedbanie obowiązku szkolnego, uczy dziecka niewłaściwych zachowań społecznych i pochwala je.

Ważne! Samo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie powoduje jednocześnie utraty prawa do kontaktów z dzieckiem.
iećbear-1409127_1280
Ograniczenie kontaktów z dzieckiem

O ile przesłanką zakazania kontaktów z dzieckiem jest jedynie bardzo poważne zagrożenie dobra dziecka, o tyle wszelkie inne okoliczności wiążące się z zagrożeniem dobra dziecka, mogą skutkować ograniczeniem kontaktów. Sporadyczne używanie alkoholu, prowadzenie antyspołecznego trybu życia przez rodzica, długotrwałe niewykonywanie kontaktów, może skutkować ograniczeniem tego rodzica w kontaktach z dzieckiem. Przykładem może być sytuacja kiedy przebywanie z długo nie widzianym rodzicem poza swoim miejscem zamieszkania wiąże się u dziecka z silnym stresem – w takim przypadku można zastanawiać się nad przejściowym ograniczeniem prawa rodzica do kontaktów w ten sposób aby mogły się one odbywać jedynie w miejscu zamieszkania dziecka lub/i w obecności drugiego rodzica.

Zgodnie z art. 113[2] k.r.o. ograniczenie kontaktów z dzieckiem może polegać w szczególności na:
1. zakazie spotkań z dzieckiem (osobistej styczności)
2. zakazie zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu
3. zezwoleniu na spotykanie się z dzieckiem tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby wskazanej przez sąd
4. ograniczeniu kontaktów do określonych sposobów porozumiewania się na odległość
5. zakazie porozumiewania się na odległość.

Wskazane wyliczenie stanowi katalog otwarty. Sąd może ustanowić także inne ograniczenia, jeżeli będzie tego wymagało dobro dziecka.

Czytaj więcej

Kiedy i jak przestać płacić alimenty na dorosłe dziecko?

Zgodnie z treścią przepisu art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 k.r.o.). Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 k.r.o.).
Jeżeli dorosłe dziecko z własnej winy nie podejmuje zatrudnienia, nie kształci się, nie czyni prób, by się usamodzielnić, należy złożyć pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Jak bowiem stanowi przepis art. 138 k.r.o., w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
Ponadto znaczenie ma również sytuacja finansowa rodziców. Nie można wymagać od rodziców, aby tworzyli zagrożenie własnych elementarnych podstaw bytowych, zaspokajając różne kosztowne, choć nawet usprawiedliwione okolicznościami potrzeby pełnoletniego dziecka (o ile to dziecko czyni oczywiście starania o osiągnięcie samodzielności). Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy – Izba Cywilna w wyroku z dnia 1 października 1998 r. (sygn. akt I CKN 853/97), obowiązek alimentacyjny rodziców obejmuje także pełnoletnie dzieci, które we właściwym czasie, tj. bezpośrednio lub wkrótce po ukończeniu szkoły średniej, studiują na wyższej uczelni. Nie można jednak a priori zakładać, że podjęcie stacjonarnych studiów zawsze wyłącza możliwość samodzielnego utrzymania się studenta, przez własną pracę zarobkową.
Nawet zatem studiujące dziecko lub też uczące się po ukończeniu szkoły zasadniczej lub średniej powinno zdawać sobie sprawę z materialnych trudności rodziców i nie obarczać ich ponad miarę koniecznością pokrywania kosztów swego utrzymania i edukacji. Dziecko powinno zaplanować swą przyszłość i kształcenie tak, by móc utrzymać się same.

feet-932346_1280
Wnosząc powództwo do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka należy powołać się na zacytowany wyżej przepis art. 133 § 3 w zw. z art. 138 k.r.o.
Podstawę prawną powództwa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego stanowi przepis art. 138 k.r.o. To na powodzie ciąży konieczność udowodnienia faktów, z których wywodzi on skutki prawne (art. 6 k.c.), zatem należy przygotować do postępowania odpowiednie dokumenty i świadków na poparcie swego stanowiska.
W szczególności należy pamiętać, że obowiązek alimentacyjny nie ‚ustaje sam’ (tzn. nie przestaje obowiązywać z mocy prawa), tylko koniecznym jest złożenie pozwu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Sąd musi wydać stosowne orzeczenie w tym zakresie.

Czytaj więcej

Ustalenie, uznanie i zaprzeczenie ojcostwa – podstawowe informacje

Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji.
Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża.
Powyższe domniemania wynikają z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mogą zostać obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa

Co do zasady mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Trochę inaczej wyglądają terminy w przypadku, gdy mąż matki cierpi na zaburzenia psychiczne oraz w sytuacji jego ubezwłasnowolnienia.
Zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Środkami dowodowymi mogą być dokumenty, zdjęcia, zeznania świadków itp.
Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.
Matka również może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża. Termin na złożenie pozwu wynosi wówczas sześć miesięcy od urodzenia dziecka.
Dziecko po dojściu do pełnoletności może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa męża swojej matki, nie później jednak niż w ciągu trzech lat od osiągnięcia pełnoletności.
Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka.
Uwaga! Istotne są terminy!

man-933701_1920

Uznanie ojcostwa

Jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie to zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie ojcostwa albo na mocy orzeczenia sądu.

Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna.
Uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem opiekuńczym.
Można uznać ojcostwo przed urodzeniem się dziecka już poczętego. Uznanie ojcostwa nie może nastąpić po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.

Ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa

Mężczyzna, który uznał ojcostwo, może wytoczyć powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi. W razie uznania ojcostwa przed urodzeniem się dziecka już poczętego bieg tego terminu nie może rozpocząć się przed urodzeniem się dziecka.
Po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie może być wytoczone ani przez matkę dziecka, ani przez mężczyznę, który uznał ojcostwo.

Ustalenie ojcostwa

Sądowego ustalenia ojcostwa może żądać dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka. Jednakże matka ani domniemany ojciec nie mogą wystąpić z takim żądaniem po śmierci dziecka lub po osiągnięciu przez nie pełnoletności.
W pierwszej kolejności kluczowe znaczenie ma domniemanie wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka.
Okoliczność, w której matka w tym okresie obcowała także z innym mężczyzną, może być podstawą do obalenia domniemania tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika, że ojcostwo innego mężczyzny jest bardzie prawdopodobne.
W opisywanych postępowaniach najczęściej przeprowadza się test DNA, który potwierdza pochodzenie dziecka z dozą prawdopodobieństwa grniczącego z pewnością.

Uprawnienia prokuratora

Powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa może wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Wytoczenie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa oraz o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka. Jeżeli uznanie ojcostwa nastąpiło po śmierci dziecka, prokurator może wytoczyć powództwo o ustalenie bezskuteczności uznania.

Czytaj więcej

Pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej nad dzieckiem

Sprawowanie władzy rodzicielskiej oznacza nie tylko prawa, ale przede wszystkim obowiązki rodzica względem dziecka. Jeżeli rodzic nadużywa swoich uprawnień lub nie może podołać swoim obowiązkom, sąd może mu władzę rodzicielską odebrać.

Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy w art. 111 § 1 k.r.o. przewiduje trzy rodzaje przyczyn pozbawienia władzy rodzicielskiej:

– Niemożność wykonywania władzy rodzicielskiej z powodu trwałej przeszkody
– Nadużywanie władzy rodzicielskiej
– Rażące zaniedbywanie przez rodzica obowiązków względem dziecka.

Postępowanie w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej wszczęte zostaje na wniosek. Z powyższym wnioskiem można wystąpić, gdy zachodzą przesłanki do pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z przyjętym w doktrynie stanowiskiem za trwałą przeszkodę w wykonywaniu obowiązków rodzicielskich uznaje się np. zaginięcie tego z rodziców, co do którego sąd orzeka pozbawienie władzy rodzicielskiej, jego wyjazd na stałe lub nawet na czas nieokreślony za granicę, połączony z całkowitym brakiem zainteresowania dzieckiem, umieszczenie go w zakładzie karnym w celu odbycia długotrwałej kary, umieszczenie go z powodu nieuleczalnej choroby w odpowiednim zakładzie leczniczym. Ponadto o trwałej przeszkodzie w wykonywaniu władzy rodzicielskiej mówi się także, gdy rodzice przebywają razem z dzieckiem, ale np. z powodu bardzo ciężkiej i przewlekłej choroby w ogóle nie są w stanie wykonywać władzy rodzicielskiej (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2015).

Jeżeli przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej jest jedynie przemijająca, sąd może orzec zawieszenie władzy rodzicielskiej na czas trwania tejże przeszkody. Zawieszenie władzy rodzicielskiej zostanie uchylone gdy jego przyczyna ustanie.

Za nadużywanie lub zaniedbywanie wykonywania władzy rodzicielskiej uznać należy: nałóg pijaństwa rodziców; ich rozwiązły tryb życia; przestępczość; uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka; nadmierne karcenie, zwłaszcza cielesne itp. (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2015).

Muszą to być zaniedbania rażące, a więc poważnej wagi, zagrażające prawidłowemu rozwojowi dziecka, wskazujące że dalsze wykonywanie władzy nie rokuje pozytywnej prognozy co do zapewnienia dziecku należytej opieki.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie może nastąpić także w wyroku orzekającym rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa lub w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka.

child-1311854_1280

W toku postępowania o pozbawienie władzy rodzicielskiej sąd przesłucha rodziców małoletniego dziecka, celem uzyskania informacji na temat zasadności wniosku, sposobu wykonywania przez rodziców władzy rodzicielskiej nad małoletnim, zaspokajania potrzeb małoletniego, jego rozwoju, sytuacji rodzinnej. Sąd może zgodnie z art. 216[1] k.p.c. wysłuchać także małoletnie dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Wysłuchanie dziecka odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.

W sprawie należy przedstawiać dowody oraz świadków na potwierdzenie okoliczności wskazanych we wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Z zasady niezbędnym dowodem jest opinia OZSS (Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów). Dowód ten powołany zostaje na okoliczność łączącej rodzica z dzieckiem więzi uczuciowej oraz prognozy co do prawidłowego wypełniania obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej dotyczy okoliczności mających dla rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie władzy rodzicielskiej istotne znaczenie.

Postępowanie sądu kończy się postanowieniem, od którego przysługuje apelacja do Sądu wyższego rzędu.

Należy pamiętać, że władza rodzicielska nie jest odbierana raz na zawsze. Jeżeli ustały przyczyny, dla których sąd odebrał władzę rodzicielską, może ona zostać przez sąd przywrócona.

Czytaj więcej

Kiedy rozwód jest niedopuszczalny

Wydawałoby się, że rozwód jest kwestią indywidualną małżonków. Otóż nie jest tak do końca. Istnieją sytuacje, w których rozwód jest niedopuszczalny (art. 56 k.r.i.o.).

Pomimo zaistnienia między małżonkami zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli:

1. wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, np. rozwód mógłby spowodować niekorzystne zmiany w psychice dzieci;

2. rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego;

3. orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, np. w sytuacji, gdy jeden z małżonków jest ciężko chory i nie ma kto się nim zaopiekować.

Dopiero w sytuacji, w której strony udowodnią, iż nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego oraz że nie występuje żadna z przesłanek negatywnych sąd może orzec rozwód.

Czytaj więcej

Zmiana stanowiska Strony co do winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego w toku postępowania rozwodowego

Sąd orzekając rozwód, orzeka także czy i który z małżonków ponosi winę w rozkładzie pożycia. Sąd może zaniechać orzekania o winie wyłącznie wówczas, gdy oboje małżonkowie na to wyrażą zgodę.

Jeżeli małżonkowie postanowią, że chcą się rozwieść bez orzekania o winie któregoś z nich, Sąd nie przeprowadza w tym zakresie postępowania dowodowego. Sąd wysłucha strony i zakończy postępowanie na pierwszej rozprawie.
Każdy z małżonków może jednak w toku postępowania rozwodowego zmienić zdanie i żądać orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy małżonka, aż do momentu prawomocnego zakończenia postępowania.

Żądanie takie może być zmienione nawet po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji. Wobec czego strona może złożyć apelację do Sądu drugiej instancji, w której wskaże, że żąda rozwodu z winy małżonka. Sąd apelacyjny jest związany takim żądaniem strony.

Powyższe stanowisko utrwalone zostało również w orzecznictwie sądów powszechnych. Zmiana żądania przed Sądem apelacyjnym niekorzystnie wpływa na sprawność postępowania, gdyż pociąga za sobą konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego. Okoliczności decydujące o winie rodzą doniosłe skutki chociażby ze względu na możliwość domagania się alimentów od małżonka uznanego za winnego rozkładu pożycia. W takim przypadku zasada sprawności szybkości musi ustąpić zasadzie dwuinstancyjności postępowania sądowego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt I ACa 148/13). W swym dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy wskazuje, że ‚Strona procesu o rozwód może w postępowaniu apelacyjnym cofnąć zgodę na zaniechanie orzekania o winie rozkładu pożycia’ (por. wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 17 lutego 2005 r. sygn. akt IV CK 557/04).

Zmiana żądania wiązać się będzie również z koniecznością przeprowadzenia przez Sąd pełnego postępowania dowodowego. Dowody winy może powołać zarówno małżonek, który zmienił żądanie w toku procesu, jak i drugi małżonek, który również ma prawo do zmiany swojego dotychczas popieranego stanowiska.

W sytuacji wyżej opisanej, Sąd drugiej instancji uchyli wyrok Sądu pierwszej instancji i sprawę przekaże do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z zaleceniem ustalenia, czy i która ze stron ponosi winę w rozkładzie pożycia.

12191396_894873393953268_3815859773899605434_n

Czytaj więcej