Rozwód kościelny – czy jest taka instytucja?

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że orzeczenie rozwodu to nie to samo co stwierdzenie nieważności małżeństwa. Po drugie, w Kościele rozwodów nie ma, jest natomiast w pewnych określonych przepisami prawa kanonicznego sytuacjach możliwość wnoszenia o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Określenie „rozwód kościelny” przyjęło się i funkcjonuje w języku potocznym.

Aby sąd cywilny zakończył małżeństwo przez rozwód trzeba wykazać, iż nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Do stwierdzenia nieważności ślubu kościelnego to jednak nie wystarczy.

Poniższy wpis,  pozwoli zrozumieć na czym polega postępowanie o unieważnienie małżeństwa w Kościele, udzielając odpowiedzi na najważniejsze pytania.

Co sprawdza sąd kościelny w sprawie o unieważnienie małżeństwa?

Wyrok rozwodowy sądu cywilnego wydany na gruncie postępowania o stwierdzenie nieważności małżeństwa w kościele pełni rolę drugorzędną. Wyrok rozwodowy sądu cywilnego jest potrzebny tylko na okoliczność, że daje gwarancję, że rozkład pożycia jest ostateczny. Głównym zadaniem sądu kościelnego jest dojście do prawdy o tym, czy dane małżeństwo zostało ważnie zawarte. Sąd kościelny musi przede wszystkim skupić się na okresie bezpośrednio poprzedzającym datę zawierania małżeństwa przez strony i ocenić czy przesłanka niezdolności do zawarcia małżeństwa zaistniała i po której ze stron.

Jakie są najczęstsze przyczyny stwierdzenia nieważności małżeństwa przez Kościół?

Najczęściej strony powołują się na niezdolność z tytułu niezdolności do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej. Należy zauważyć, że kiedy mówimy o przyczynach natury psychicznej, to nie należy rozumieć tego jako chorób psychicznych w medycznych jednostkach chorobowych (np. depresji, schizofrenii). To kodeksowe pojęcie kryje w sobie szereg poważnych zaburzeń psychicznych (np. alkoholizm, narkomania, zaburzenia na tle psychoseksualnym). Jest to specyficzny tytuł nieważności małżeństwa, przy rozpatrywaniu którego sąd obowiązkowo musi skorzystać z opinii biegłego psychologa, psychiatry lub seksuologa.

Czy zdrada może być przyczyną nieważności małżeństwa w Kościele?

To skomplikowane zagadnienie. Są sytuacje, gdy niewierność znalazła zastosowanie w prawie kanonicznym i doprowadziła do stwierdzenia nieważności małżeństwa. Może to być sytuacja, gdy strona wstępująca w związek małżeński, wyklucza małżeńską wierność. Wykluczenie wierności ma miejsce wówczas, gdy choćby jedna ze stron stanowczo i z wewnętrznym przekonaniem rezerwuje sobie prawo do swobodnego współżycia z innymi osobami poza małżeństwem i będąc w związku małżeńskim faktycznie zdradza małżonka.

Ile trwa postępowania o unieważnienie małżeństwa w Kościele?

Przed sądem cywilnym sprawa o rozwód może zakończyć się nawet na pierwszej rozprawie. Przed sądem kościelnym wygląda to jednak nieco inaczej. Przed sądem kościelnym sprawa nie zostanie rozpatrzona ‚niezwłocznie’. Przede wszystkim dlatego, że w procesie kościelnym badana jest dla kościoła katolickiego rzecz nadrzędna, tj. ważność sakramentu. Dlatego też sąd w momencie wydawania wyroku musi osiągnąć tzw. pewność moralną, czyli przekonanie co do tego, że małżeństwo zostało ważnie lub nieważnie zawarte. Osiągnie ją jedynie po przeprowadzeniu szeregu dowodów, jak np. przesłuchanie stron, świadków, przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego; oraz po zapoznaniu się ze stanowiskiem Obrońcy Węzła małżeńskiego. Na gruncie procesu małżeńskiego nie istnieje możliwość orzekania o winie – sąd w żadnym wypadku nie stwierdzi, że któryś z małżonków, lub obydwoje, obarczonych jest winą, za nieważnie zawarte małżeństwo. Strony w postępowaniu o unieważnienie małżeństwa skarżą ważność sakramentu małżeństwa a nie udowadniają winę, jak przed sądem cywilnym.

Czy o stwierdzenie nieważności małżeństwa przez sąd kościelny można wystąpić długi czas po orzeczeniu rozwodu przez sąd cywilny czy jedno postępowanie musi się toczyć zaraz po drugim?

Upływ czasu po zapadnięciu wyroku rozwodowego w żaden sposób nie wstrzymuje przed zbadaniem ważności małżeństwa na forum kościelnym. Nie ma więc znaczenia jaki okres czasu upłynął między rozwodem a wszczęciem postępowania o unieważnienie małżeństwa w Kościele.

Czy orzeczenie o stwierdzeniu nieważności ślubu kościelnego ma jakikolwiek wpływ na dzieci pochodzące z takiego małżeństwa?

Nie, fakt stwierdzenia nieważności małżeństwa nie ma najmniejszego wpływu na sytuację prawną dzieci. O istotnych sprawach małoletnich dzieci decyduje sąd cywilny.

Czy sąd kościelny przesłuchuje świadków?

Tak, przesłuchanie świadków jest jednym z dowodów. Lecz przesłuchanie świadka wygląda inaczej niż w postępowaniu cywilnym. Świadek po złożeniu przysięgi jest przesłuchiwany przez przewodniczącego składu orzekającego w obecności notariusza, który protokołuje całe przesłuchanie. W czynności przesłuchania świadka nie biorą udziału strony.

Kogo nie można powołać na świadka?

W szczególności osoby związane tajemnicą np. leczący lekarze nie mogą zeznawać (kan. 1548 §2 pkt. 1 prawa kanonicznego), Strona może ich jednak zwolnić z obowiązku zachowania tajemnicy na użytek procesu.

Jakie inne mogą być dowody przed sądem kościelnym oprócz świadków?

– oświadczenia stron
– przyznanie sądowe
– dokumenty publiczne oraz prywatne
– opinie biegłych
– wizje lokalne i oględziny sądowe

Czy po orzeczeniu o stwierdzeniu nieważności ślubu kościelnego zawsze można wziąć kolejny ślub kościelny?

Jeżeli w trakcie procesu zapadły dwa zgodne wyroki stwierdzające, że małżeństwo zostało nieważnie zawarte – tj. przed pierwszą i drugą instancją (procedura obligatoryjnie przewiduje badanie ważności małżeństw w dwóch instancjach) – to co do zasady nie ma żadnych przeciwwskazań prawnych do zawarcia małżeństwa. Nie będzie to jednak kolejny ślub, ale pierwszy, gdyż ten, którego dotyczył proces, nigdy nie zaistniał. Zaznaczyć jednak należy, że prawo przewiduje możliwość nałożenia tzw. klauzuli zakazującej zawierania małżeństwa. W praktyce oznacza to tyle, że sąd stwierdził, że dane małżeństwo zostało nieważnie zawarte, ale osoba, na którą nałożona została klauzula może stanąć na ślubnym kobiercu dopiero po uprzednim ściągnięciu przez sąd nałożonej klauzuli.

W przypadku dalszych pytań, zapraszamy do kontaktu.

hand-83079_640

Czytaj więcej

Co wybrać – separację bądź rozwód? – Co właściwie oznacza separacja?

Separacja może stanowić alternatywę dla małżonków, którzy z różnych powodów np. religijnych, rodzinnych nie chcą orzeczenia rozwodu. Skutki separacji poza ustaniem małżeństwa są zbliżone do skutków rozwodu.
Separacja polega na sądowym uregulowaniu faktycznego rozłączenia małżonków, bez rozwiązywania związku małżeńskiego. Separacja może być rozwiązaniem tymczasowym służącym pogodzeniu się małżonków, może również stanowić etap przejściowy przed wystąpieniem z pozwem o rozwód.

Sąd może orzec separację, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Sąd Najwyższy stwierdził jednak, że gdy przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, rozkład pożycia może być mimo to uznany za zupełny, jeśli utrzymanie elementów więzi gospodarczej (np. wspólnego mieszkania) wywołane zostało szczególnymi okolicznościami (Uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1955 r. I CO. 5/55).
Uzyskać separację jest więc łatwiej niż rozwód, bowiem do jej otrzymania konieczne jest udowodnienie tylko jednej przesłanki, tj. zupełnego rozkładu pożycia między małżonkami (w przypadku rozwodu trzeba jeszcze udowodnić, że rozkład pożycia ma charakter trwały). W przeciwieństwie do rozwodu z żądaniem separacji może wystąpić również małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia.

hands-1246170_1280

Orzeczenie separacji może zostać orzeczone na zgodny wniosek małżonków (wniosek o separację) lub w procesie (pozew o separację).

1/ Separacja na zgodny wniosek małżonków

W sytuacji, gdy małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków. Wówczas sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym. Właściwy do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy. Opłata sądowa od wniosku o separację wynosi 100 zł.
Orzekając separację na podstawie zgodnego żądania małżonków sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia. W tym przypadku następują skutki takie same, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

2/ Separacja w procesie

Jeśli nie ma zgodnego wniosku małżonków albo posiadają oni małoletnie dzieci sprawa o separację jest rozpoznawana w procesie. Postępowanie jest podobne jak w sprawach rozwodowych. Wyłącznie właściwy do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy. Opłata sądowa od pozwu o separację wynosi 600 zł. Opłata tożsama jest z opłatą, jaką należy uiścić za pozew o rozwód.
Sąd może zaniechać orzeczenia o winie tylko na zgodne żądanie małżonków. Gdy zgody małżonków nie ma – Sąd ustala winę.

Skutki orzeczenia separacji to:

– powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej
– małżonek w separacji nie dziedziczy po zmarłym małżonku,
– wpisanie wzmianki o separacji do aktu małżeństwa
– uchylenie domniemania, że dziecko urodzone przez żonę pozostającą w separacji jest dzieckiem męża

Orzekając separację sąd – tak samo jak przy rozwodzie – reguluje takie kwestie jak:

– ustalenie winy rozkładu pożycia
– ustalenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron
– ustalenie wysokości świadczeń alimentacyjnych na rzecz wspólnych małoletnich dzieci

W przypadku orzeczenia separacji małżonek nie ma możliwości powrotu do poprzedniego nazwiska, ani nie może zawrzeć nowego związku małżeńskiego.

Istotnym jest, że pomimo orzeczenia separacji zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 23.04.2008r. II FSK 373/07 małżonkowie nadal pozostają zakwalifikowani do I grupy podatkowej.

Radca prawny
Alicja Kaszta
tel.: 608 436 324

Czytaj więcej

Kiedy i jak przestać płacić alimenty na dorosłe dziecko?

Zgodnie z treścią przepisu art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 k.r.o.). Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 k.r.o.).
Jeżeli dorosłe dziecko z własnej winy nie podejmuje zatrudnienia, nie kształci się, nie czyni prób, by się usamodzielnić, należy złożyć pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Jak bowiem stanowi przepis art. 138 k.r.o., w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
Ponadto znaczenie ma również sytuacja finansowa rodziców. Nie można wymagać od rodziców, aby tworzyli zagrożenie własnych elementarnych podstaw bytowych, zaspokajając różne kosztowne, choć nawet usprawiedliwione okolicznościami potrzeby pełnoletniego dziecka (o ile to dziecko czyni oczywiście starania o osiągnięcie samodzielności). Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy – Izba Cywilna w wyroku z dnia 1 października 1998 r. (sygn. akt I CKN 853/97), obowiązek alimentacyjny rodziców obejmuje także pełnoletnie dzieci, które we właściwym czasie, tj. bezpośrednio lub wkrótce po ukończeniu szkoły średniej, studiują na wyższej uczelni. Nie można jednak a priori zakładać, że podjęcie stacjonarnych studiów zawsze wyłącza możliwość samodzielnego utrzymania się studenta, przez własną pracę zarobkową.
Nawet zatem studiujące dziecko lub też uczące się po ukończeniu szkoły zasadniczej lub średniej powinno zdawać sobie sprawę z materialnych trudności rodziców i nie obarczać ich ponad miarę koniecznością pokrywania kosztów swego utrzymania i edukacji. Dziecko powinno zaplanować swą przyszłość i kształcenie tak, by móc utrzymać się same.

feet-932346_1280
Wnosząc powództwo do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka należy powołać się na zacytowany wyżej przepis art. 133 § 3 w zw. z art. 138 k.r.o.
Podstawę prawną powództwa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego stanowi przepis art. 138 k.r.o. To na powodzie ciąży konieczność udowodnienia faktów, z których wywodzi on skutki prawne (art. 6 k.c.), zatem należy przygotować do postępowania odpowiednie dokumenty i świadków na poparcie swego stanowiska.
W szczególności należy pamiętać, że obowiązek alimentacyjny nie ‚ustaje sam’ (tzn. nie przestaje obowiązywać z mocy prawa), tylko koniecznym jest złożenie pozwu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Sąd musi wydać stosowne orzeczenie w tym zakresie.

Czytaj więcej